Đau họng cấp có một đặc điểm hữu ích: nó có thời hạn. Phần lớn trường hợp giảm dần trong khoảng một tuần. Khi vượt quá thời hạn đó, việc tiếp tục đổi thuốc không phải là cách làm đúng. Câu hỏi lúc này là nguyên nhân thật nằm ở đâu.
Nhóm nguyên nhân thường gặp của đau họng kéo dài
- Trào ngược dạ dày lên vùng họng thanh quản.
- Chảy dịch mũi sau do viêm mũi xoang hoặc dị ứng.
- Môi trường: khô, bụi, khói thuốc, hoá chất nghề nghiệp.
- Thở bằng miệng khi ngủ do nghẹt mũi.
- Dùng giọng quá mức.
- Amidan có vấn đề kéo dài.
- Tác dụng phụ của một số thuốc đang dùng.
Danh sách này giải thích phần lớn các trường hợp, và không nhóm nào trong đó cần kháng sinh.
Vì sao uống thuốc mãi mà không dứt
Vì thuốc đang xử lý triệu chứng chứ không xử lý nguyên nhân. Mỗi đợt uống thấy đỡ vài hôm rồi lại như cũ là dấu hiệu rõ nhất cho thấy bạn cần tìm nguyên nhân thay vì đổi loại thuốc.
Dấu hiệu cảnh báo cần khám sớm
- Đau khu trú rõ ở một bên.
- Nuốt nghẹn, thức ăn mắc lại.
- Nuốt đau ngày càng tăng.
- Khàn tiếng liên tục nhiều tuần.
- Nổi hạch cổ to, chắc, không đau, không nhỏ lại.
- Sụt cân không rõ lý do.
- Khạc ra máu hoặc đờm lẫn máu.
- Đau lan lên tai một bên.
- Khó thở.
Những dấu hiệu này không có nghĩa là bạn mắc bệnh nặng, nhưng chúng là lý do để được khám sớm thay vì tiếp tục theo dõi tại nhà.
Yếu tố nguy cơ cần nói với bác sĩ
Hút thuốc, uống rượu nhiều, làm việc trong môi trường bụi hoặc hoá chất, tiền sử gia đình có bệnh lý vùng đầu cổ. Những thông tin này thay đổi cách bác sĩ đánh giá và mức độ khẩn của các thăm dò.
Thuốc đang dùng cũng có thể là nguyên nhân
Một số thuốc dùng lâu dài có thể gây ho khan hoặc khô họng như tác dụng phụ. Hãy mang danh sách toàn bộ thuốc bạn đang dùng khi đi khám, kể cả thuốc bổ và thực phẩm chức năng. Đừng tự ngưng bất kỳ thuốc nào mà chưa hỏi bác sĩ.
Chuẩn bị cho buổi khám
- Triệu chứng bắt đầu khi nào, diễn biến ra sao.
- Nặng vào thời điểm nào trong ngày.
- Có liên quan tới bữa ăn, tư thế nằm, môi trường làm việc không.
- Đã dùng những thuốc gì, trong bao lâu, có đỡ không.
- Danh sách thuốc đang dùng cho bệnh khác.
- Có hút thuốc, uống rượu không.
Một buổi khám có chuẩn bị tốt hiệu quả hơn nhiều so với việc chỉ nói em bị đau họng lâu rồi.
Nhật ký triệu chứng
Ghi trong hai tuần trước khi đi khám: mức khó chịu mỗi ngày theo thang từ một tới mười, thời điểm nặng nhất, và những gì xảy ra trước đó. Bảng này thường chỉ ra quy luật mà cả bạn lẫn bác sĩ đều khó thấy nếu chỉ hỏi bằng trí nhớ.
Bác sĩ sẽ làm gì
Hỏi bệnh sử, khám họng và sờ vùng cổ. Tuỳ trường hợp có thể cần soi để nhìn rõ hơn vùng họng thanh quản, hoặc làm một số xét nghiệm. Đây là các thăm dò thường quy, và bạn có thể hỏi làm cái này để tìm điều gì nếu muốn hiểu rõ.
Có thể phải khám nhiều chuyên khoa
Nếu nghi trào ngược, bạn có thể được hướng tới tiêu hoá. Nếu nghi dị ứng, có thể cần đánh giá riêng. Nếu vấn đề nằm ở mũi xoang, việc điều trị sẽ tập trung ở đó. Đây là quy trình bình thường chứ không phải bị đá qua đá lại.
Đừng bỏ cuộc giữa chừng
Nhiều người đi khám một lần, được cho thuốc, thấy chưa khỏi hẳn rồi thôi không quay lại. Với các vấn đề kéo dài, việc tái khám để đánh giá đáp ứng là một phần của quá trình chẩn đoán. Hãy quay lại đúng hẹn và nói thật là có đỡ hay không.
Đừng tự chẩn đoán trên mạng
Tra triệu chứng kéo dài trên mạng gần như luôn dẫn tới những kết quả đáng sợ nhất. Phần lớn các trường hợp đau họng kéo dài thuộc nhóm lành tính và xử lý được. Hãy đi khám để có câu trả lời thật thay vì mất ngủ với những khả năng.
Nhưng cũng đừng trì hoãn
Ngại đi khám vì sợ nghe tin xấu là phản ứng con người hiểu được, nhưng nó chỉ kéo dài sự lo lắng và làm mất thời gian nếu thật sự có vấn đề cần xử lý sớm. Đi khám là cách nhanh nhất để hết lo.
Tóm lại
Đau họng quá một tuần không đỡ là lúc tìm nguyên nhân chứ không phải đổi thuốc. Phần lớn nguyên nhân thuộc nhóm lành tính: trào ngược, chảy dịch mũi sau, môi trường, dùng giọng quá mức. Nhưng hãy thuộc danh sách dấu hiệu cảnh báo, chuẩn bị kỹ cho buổi khám, và đừng trì hoãn.
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu thì gọi là kéo dài?
Một đợt đau họng do virus thường giảm dần trong khoảng một tuần. Nếu sau đó vẫn không đỡ, hoặc đỡ rồi tái đi tái lại nhiều tuần, đó là lúc nên đi khám để tìm nguyên nhân.
Đau họng chỉ ở một bên có đáng lo không?
Đau khu trú một bên, nhất là khi kèm sưng, khó nuốt, hoặc giọng thay đổi, là dấu hiệu nên đi khám sớm chứ không tự theo dõi.
Khàn tiếng kéo dài có phải đi khám không?
Có. Khàn tiếng liên tục nhiều tuần mà không có nguyên nhân rõ ràng là lý do đi khám tai mũi họng, đặc biệt với người hút thuốc hoặc uống rượu nhiều.
Bác sĩ sẽ làm gì trong buổi khám?
Hỏi bệnh sử, khám họng và vùng cổ, và tuỳ trường hợp có thể soi để nhìn rõ hơn hoặc làm xét nghiệm. Hãy hỏi làm cái này để tìm điều gì nếu bạn muốn hiểu rõ.