Phần lớn đau họng là do virus, và điều đó nghĩa là gì

Đau họng là một trong những lý do khiến người ta đi mua thuốc nhiều nhất, và cũng là nơi kháng sinh bị dùng sai nhiều nhất. Gốc rễ của chuyện này nằm ở một sự thật đơn giản mà ít người được nói cho biết: phần lớn các trường hợp đau họng là do virus.

Virus và vi khuẩn khác nhau ở đâu

Đây không phải chuyện học thuật. Khác biệt này quyết định thuốc có tác dụng hay không. Kháng sinh được thiết kế để tác động lên vi khuẩn. Với virus, chúng không làm gì cả. Uống kháng sinh khi nguyên nhân là virus giống như dùng chìa khoá sai ổ: không mở được, mà vẫn có thể làm hỏng ổ.

Diễn biến thường gặp của đau họng do virus

Thường bắt đầu bằng cảm giác rát hoặc vướng ở họng, tăng dần trong một hai ngày đầu, kèm theo các triệu chứng khác của đường hô hấp trên: hắt hơi, chảy mũi, ho, đôi khi sốt nhẹ. Sau đó giảm dần và hết trong khoảng một tuần với phần lớn người.

Điểm quan trọng là xu hướng: nặng nhất ở những ngày đầu rồi nhẹ dần. Nếu bệnh của bạn đi theo hướng ngược lại, đó là lý do để đi khám.

Những dấu hiệu gợi ý nguyên nhân là virus

• Kèm chảy mũi, hắt hơi.
• Kèm ho.
• Khàn tiếng.
• Đau mắt đỏ hoặc chảy nước mắt.
• Sốt nhẹ hoặc không sốt.

Đây là gợi ý, không phải bằng chứng. Việc xác định vẫn thuộc về bác sĩ.

Cơ thể đang làm gì trong những ngày đó

Cảm giác đau và sưng ở họng phần lớn không phải do virus trực tiếp phá hoại mà do phản ứng viêm của chính cơ thể bạn khi chống lại nó. Đó là lý do bạn thấy khó chịu, và cũng là lý do việc chăm sóc tập trung vào làm dịu triệu chứng trong khi cơ thể tự xử lý phần còn lại.

Vì sao điều này quan trọng với bạn

Ba hệ quả thực tế:

• Bạn không cần chạy đi mua kháng sinh ngay khi thấy rát họng.
• Bạn nên tập trung vào những việc làm dịu triệu chứng và giữ sức.
• Bạn cần biết một danh sách ngắn các dấu hiệu để nhận ra trường hợp không thuộc nhóm thông thường.

Dấu hiệu cần đi khám

• Khó thở hoặc khó nuốt tới mức không nuốt được nước bọt.
• Chảy nước dãi vì không nuốt được, nhất là ở trẻ.
• Không há được miệng bình thường.
• Sưng một bên cổ hoặc một bên họng, giọng nói thay đổi rõ.
• Sốt cao kéo dài.
• Đau tăng dần thay vì giảm dần sau vài ngày.
• Đau họng kéo dài quá một tuần không đỡ.
• Nổi hạch cổ to, đau.
• Có ban đỏ trên da kèm theo.

Nhóm ba dấu hiệu đầu cần đi ngay, không chờ tới hôm sau.

Nhóm người nên đi khám sớm hơn

• Trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ dưới ba tuổi.
• Người cao tuổi.
• Phụ nữ mang thai.
• Người có bệnh nền, đang dùng thuốc ức chế miễn dịch.
• Người có tiền sử thấp tim hoặc bệnh van tim.

Với các nhóm này, ngưỡng đi khám nên thấp hơn bình thường.

Đừng tự mua kháng sinh

Đây là thói quen phổ biến và gây hại theo nhiều cách: không giúp bạn khỏi nhanh hơn nếu nguyên nhân là virus, gây tác dụng phụ như rối loạn tiêu hoá, và góp phần vào tình trạng vi khuẩn kháng thuốc vốn đã nghiêm trọng. Nếu bạn nghĩ mình cần kháng sinh, điều đó có nghĩa là bạn cần đi khám.

Cũng đừng từ chối kháng sinh khi bác sĩ kê

Ngược lại cũng sai. Có những trường hợp đau họng thật sự do vi khuẩn và cần điều trị. Khi bác sĩ đã khám và kê đơn, hãy uống đủ đợt theo chỉ định, đừng ngưng khi vừa thấy đỡ.

Lây truyền

Đau họng do virus lây qua giọt bắn khi ho, hắt hơi, nói chuyện, và qua tay chạm vào bề mặt rồi đưa lên mặt. Trong những ngày bạn có triệu chứng, hãy rửa tay thường xuyên, che miệng khi ho, và hạn chế tiếp xúc gần với trẻ nhỏ, người già và người có bệnh nền.

Nghỉ ngơi là điều trị

Nghe đơn giản nhưng đây là phần bị bỏ qua nhiều nhất. Cố đi làm khi đang ốm vừa khiến bạn lâu khỏi hơn vừa lây cho người khác. Nếu công việc cho phép, hãy nghỉ một hai ngày đầu.

Uống đủ nước

Họng khô làm cảm giác đau rõ hơn, và khi đau thì người ta lại ngại nuốt nên uống ít đi, tạo thành vòng luẩn quẩn. Uống từng ngụm nhỏ thường xuyên dễ hơn là ép uống nhiều một lúc.

Khi nào thì cần xét nghiệm

Bác sĩ sẽ quyết định dựa trên triệu chứng và thăm khám. Có những trường hợp cần làm xét nghiệm để xác định nguyên nhân trước khi quyết định điều trị. Đây là chỉ định hợp lý chứ không phải vẽ việc, và bạn có thể hỏi làm cái này để tìm điều gì nếu muốn hiểu rõ.

Tóm lại

Phần lớn đau họng do virus, tự giới hạn trong khoảng một tuần, và không cần kháng sinh. Việc của bạn là chăm sóc triệu chứng, nghỉ ngơi, uống đủ nước, và thuộc danh sách dấu hiệu cần đi khám. Đừng tự mua kháng sinh, và cũng đừng bỏ dở đơn khi bác sĩ đã kê.

Câu hỏi thường gặp