Có một nhóm người đau họng gần như quanh năm, đi khám thì được kê thuốc, uống xong đỡ vài hôm rồi lại như cũ. Với nhiều người trong số đó, nguyên nhân không nằm ở vi khuẩn hay virus mà nằm ở không khí họ hít vào mỗi ngày.
Không khí khô
Niêm mạc họng cần độ ẩm để hoạt động bình thường. Khi không khí quá khô, lớp niêm mạc mất nước, trở nên dễ kích thích và bạn cảm thấy rát, vướng, khó chịu. Đây là lý do rất nhiều người ngủ phòng điều hoà thức dậy với cổ họng khô rát nhưng không sốt và không có triệu chứng nào khác.
Điều hoà và quạt thổi thẳng
Điều hoà làm giảm độ ẩm trong phòng. Quạt thổi thẳng vào mặt suốt đêm cũng gây khô tương tự. Cách khắc phục đơn giản: đặt một chậu nước trong phòng, dùng máy tạo ẩm nếu có, không để nhiệt độ quá thấp, không để luồng gió thổi trực tiếp vào mặt, và để một cốc nước cạnh giường.
Thở bằng miệng khi ngủ
Đây là yếu tố cộng hưởng rất mạnh. Nếu bạn nghẹt mũi và phải thở bằng miệng cả đêm, không khí đi thẳng qua họng mà không được làm ẩm và làm ấm bởi mũi. Buổi sáng thức dậy họng khô rát là điều gần như chắc chắn.
Nếu bạn thường xuyên nghẹt mũi về đêm, hãy đi khám để tìm nguyên nhân thay vì chỉ xử lý phần họng.
Ngáy và ngưng thở khi ngủ
Người ngáy to thường thở bằng miệng và có họng khô vào buổi sáng. Nếu bạn ngáy to, hay buồn ngủ ban ngày dù ngủ đủ giờ, hoặc người nhà thấy bạn có cơn ngừng thở khi ngủ, hãy nói với bác sĩ. Đây là vấn đề cần được đánh giá riêng.
Chảy dịch mũi sau
Dịch từ mũi và xoang chảy xuống thành sau họng gây cảm giác vướng, ngứa, hay phải đằng hắng, và ho nhất là khi nằm. Nhiều người mô tả đây là viêm họng mạn tính, nhưng gốc rễ nằm ở mũi xoang. Điều trị đúng chỗ thì họng mới yên.
Dị ứng
Bụi nhà, phấn hoa, lông vật nuôi, nấm mốc đều có thể gây phản ứng dị ứng với biểu hiện ở mũi và họng. Đặc điểm gợi ý: xuất hiện theo mùa hoặc theo môi trường cụ thể, kèm ngứa mũi, ngứa mắt, hắt hơi từng tràng, và không sốt.
Với dị ứng, kháng sinh hoàn toàn không có vai trò. Việc cần làm là xác định và tránh tác nhân, cộng với điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ.
Giảm tác nhân dị ứng trong nhà
- Giặt ga gối thường xuyên bằng nước nóng.
- Hút bụi đều đặn, nhất là thảm và rèm.
- Hạn chế vật dụng bám bụi trong phòng ngủ.
- Giữ phòng thoáng, tránh ẩm mốc.
- Không để vật nuôi ngủ trong phòng ngủ nếu bạn dị ứng lông.
Khói thuốc lá
Cả hút trực tiếp lẫn hít khói thụ động đều gây kích thích niêm mạc họng và thanh quản. Đây là một trong những nguyên nhân dễ nhận ra nhất và cũng dễ can thiệp nhất. Nếu trong nhà có người hút thuốc, việc hút ngoài trời tạo khác biệt rõ cho cả gia đình.
Ô nhiễm không khí
Bụi mịn và khí thải giao thông gây kích thích đường hô hấp. Nếu công việc của bạn phải ra đường nhiều, hãy đeo khẩu trang phù hợp, và chú ý hơn vào những ngày chất lượng không khí kém.
Bụi nghề nghiệp và hoá chất
Người làm việc trong môi trường nhiều bụi, khói hàn, hơi hoá chất, sơn thường xuyên có nguy cơ cao hơn. Nếu triệu chứng của bạn nặng lên vào ngày đi làm và đỡ vào cuối tuần, đó là manh mối rất rõ. Hãy dùng bảo hộ đúng cách và nói với bác sĩ về môi trường làm việc.
Dùng giọng quá mức
Giáo viên, người bán hàng, người hay phải nói to trong môi trường ồn thường có cảm giác đau rát họng vào cuối ngày. Đây là vấn đề về sử dụng giọng chứ không phải nhiễm trùng, và cách xử lý cũng khác.
Cách tự tìm ra tác nhân
Ghi lại trong hai tuần: mức độ khó chịu mỗi ngày, bạn ở đâu, làm gì, ngủ ở phòng nào, có bật điều hoà không. Nếu triệu chứng thay đổi theo môi trường thì bạn đã có manh mối. Đây là thông tin rất giá trị khi đi khám.
Khi nào cần đi khám
- Kéo dài nhiều tuần dù đã điều chỉnh môi trường.
- Kèm khàn tiếng dai dẳng.
- Kèm khó thở hoặc thở khò khè.
- Nghẹt mũi kéo dài một bên.
- Bạn không tìm ra tác nhân nào.
Tóm lại
Không phải đau họng nào cũng là nhiễm trùng. Không khí khô, điều hoà, thở bằng miệng, chảy dịch mũi sau, dị ứng, khói thuốc và bụi nghề nghiệp là những nguyên nhân rất phổ biến mà kháng sinh không giúp gì. Hãy tìm tác nhân bằng nhật ký triệu chứng, điều chỉnh môi trường trước, và đi khám nếu không cải thiện.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao ngủ điều hoà hay bị rát họng?
Điều hoà làm giảm độ ẩm không khí, khiến niêm mạc họng khô đi trong nhiều giờ. Nếu bạn còn thở bằng miệng khi ngủ do nghẹt mũi, tình trạng khô càng rõ hơn.
Chảy dịch mũi sau là gì?
Là tình trạng dịch từ mũi chảy xuống thành sau họng, gây cảm giác vướng, ngứa, hay phải đằng hắng và ho. Đây là nguyên nhân rất phổ biến của đau họng kéo dài mà không sốt.
Đau họng do dị ứng có cần kháng sinh không?
Không. Nguyên nhân không phải vi khuẩn nên kháng sinh không có tác dụng. Việc cần làm là tránh tác nhân và điều trị dị ứng theo hướng dẫn của bác sĩ.
Khi nào thì nhóm nguyên nhân này cần đi khám?
Khi kéo dài nhiều tuần không cải thiện dù đã điều chỉnh môi trường, khi kèm khàn tiếng dai dẳng, khó thở, hoặc khi bạn không tìm ra tác nhân.