Có một nhóm người đau họng gần như đều đặn mỗi tuần, nặng nhất vào cuối ngày và cuối tuần làm việc, rồi đỡ khi được nghỉ. Với họ, việc uống kháng sinh không giúp gì cả, vì vấn đề không nằm ở nhiễm trùng mà ở việc dùng giọng.
Nhóm nghề hay gặp
- Giáo viên, giảng viên.
- Người bán hàng, hướng dẫn viên.
- Nhân viên tổng đài, chăm sóc khách hàng.
- Ca sĩ, người dẫn chương trình.
- Huấn luyện viên.
- Người làm việc trong môi trường ồn phải nói to.
Chuyện gì xảy ra với dây thanh
Âm thanh được tạo ra khi hai dây thanh rung vào nhau rất nhanh. Khi bạn nói nhiều giờ liên tục, nói to, hoặc nói trong môi trường khô, chúng bị quá tải. Kết quả là phù nề và kích thích, biểu hiện thành đau rát họng và khàn tiếng.
Nếu tình trạng quá tải lặp lại trong thời gian dài mà không được nghỉ, có thể dẫn tới các tổn thương cần điều trị chuyên khoa.
Dấu hiệu gợi ý vấn đề do giọng
- Nặng dần trong ngày, đỡ sau khi nghỉ.
- Nặng vào những ngày phải nói nhiều.
- Kèm khàn tiếng, giọng yếu đi về cuối buổi.
- Cảm giác mệt khi nói, phải cố gắng để phát âm.
- Không sốt, không kèm triệu chứng cảm lạnh.
Những thói quen làm hại giọng
- Nói to để át tiếng ồn thay vì dùng thiết bị hỗ trợ.
- Đằng hắng liên tục để làm sạch cổ họng.
- Nói liên tục nhiều giờ không nghỉ.
- Hút thuốc.
- Uống ít nước.
- Nói trong phòng điều hoà khô cả ngày.
- Cố nói khi đang bị viêm họng.
Đằng hắng là thói quen tưởng vô hại nhưng gây va chạm mạnh giữa hai dây thanh. Thay vào đó, hãy uống một ngụm nước hoặc nuốt nhẹ.
Cách dùng giọng đỡ hại hơn
- Dùng micro hoặc loa nhỏ nếu phải nói trong không gian rộng hoặc ồn.
- Nghỉ giọng vài phút sau mỗi khoảng nói dài.
- Uống nước đều đặn, để chai nước trong tầm tay.
- Nói ở âm lượng vừa phải, hướng về phía người nghe thay vì nói to hơn.
- Giảm tiếng ồn nền nếu có thể.
- Tránh nói trong lúc đang tập nặng hoặc đang thở gấp.
Nghỉ giọng đúng cách
Khi giọng đã mệt, cách phục hồi tốt nhất là hạn chế nói. Dùng tin nhắn, ghi chú, hoặc ra hiệu. Lưu ý là nói thầm không phải cách nghỉ, vì nó cũng tạo căng thẳng cho dây thanh. Im lặng thật sự mới là nghỉ.
Giữ không khí không quá khô
Phòng học, phòng họp, phòng tổng đài thường bật điều hoà cả ngày. Hãy để một cốc nước trong phòng, uống nước thường xuyên, và nếu có thể thì mở cửa thông thoáng vào giờ nghỉ.
Khi đang bị viêm họng cấp
Đây là lúc dây thanh dễ tổn thương nhất. Cố nói to trong những ngày này có thể dẫn tới hậu quả kéo dài. Nếu công việc cho phép, hãy nghỉ hoặc chuyển sang hình thức ít phải nói. Đừng dùng các sản phẩm làm dịu để cố nói tiếp, vì đó là che triệu chứng chứ không phải bảo vệ.
Khi nào cần đi khám
- Khàn tiếng liên tục nhiều tuần dù đã nghỉ giọng.
- Giọng thay đổi hẳn, không trở về như cũ.
- Mất tiếng hoàn toàn.
- Đau khi nói tăng dần.
- Kèm khó thở hoặc nuốt vướng.
- Bạn hút thuốc hoặc uống rượu nhiều.
Bác sĩ tai mũi họng có thể soi để nhìn trực tiếp dây thanh, và đó là cách duy nhất để biết chính xác đang có vấn đề gì.
Điều trị không chỉ là thuốc
Với các vấn đề về giọng, phần quan trọng thường là thay đổi cách sử dụng giọng, và trong một số trường hợp là tập luyện với chuyên gia trị liệu giọng nói. Thuốc có vai trò nhưng không thay được việc sửa nguyên nhân.
Nói với nơi làm việc
Nếu công việc của bạn đòi hỏi nói nhiều, việc đề nghị trang bị micro, giảm tiếng ồn, hoặc bố trí thời gian nghỉ giọng là yêu cầu chính đáng về điều kiện làm việc. Giọng nói là công cụ lao động của bạn.
Phòng ngừa lâu dài
Uống đủ nước, không hút thuốc, không đằng hắng, dùng thiết bị hỗ trợ khi cần, và nghỉ giọng đều đặn. Những việc này nghe nhỏ nhưng với người dùng giọng chuyên nghiệp thì chúng quyết định việc bạn còn làm nghề được bao lâu.
Tóm lại
Đau họng nặng dần trong ngày, đỡ khi nghỉ, kèm khàn tiếng và không sốt là bộ dấu hiệu của vấn đề do dùng giọng. Kháng sinh không giúp. Hãy dùng thiết bị hỗ trợ, uống đủ nước, bỏ thói quen đằng hắng, nghỉ giọng bằng im lặng, và đi khám tai mũi họng nếu khàn tiếng kéo dài.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao nói nhiều lại gây đau họng?
Dây thanh hoạt động bằng cách rung liên tục khi bạn phát âm. Dùng quá nhiều, nói to kéo dài hoặc nói sai cách gây quá tải và phù nề, dẫn tới đau, rát và khàn tiếng.
Nói thầm có đỡ hại hơn không?
Không hẳn. Nói thầm cũng tạo căng thẳng cho dây thanh. Cách nghỉ giọng tốt nhất là hạn chế nói, dùng ghi chú hoặc tin nhắn khi có thể, thay vì chuyển sang nói thầm.
Khàn tiếng bao lâu thì cần đi khám?
Nếu khàn liên tục nhiều tuần mà không cải thiện dù đã nghỉ giọng, hãy đi khám tai mũi họng. Với người hút thuốc hoặc uống rượu nhiều thì nên đi sớm hơn.
Có sản phẩm nào giúp bảo vệ giọng không?
Uống đủ nước và giữ họng không khô là quan trọng nhất. Với các sản phẩm ngậm hoặc xịt, hãy hỏi dược sĩ và đừng dùng chúng để cố nói tiếp khi đang đau, vì như vậy là che triệu chứng và làm tổn thương nặng thêm.