Trào ngược dạ dày: nguyên nhân đau họng hay bị bỏ sót

Có một nhóm người đi khám đau họng nhiều lần trong năm, uống hết đợt thuốc này tới đợt khác, mà vẫn không dứt. Nhiều trường hợp trong số đó không phải nhiễm trùng. Nguyên nhân nằm ở dạ dày.

Chuyện gì xảy ra

Bình thường có một cơ chế giữ cho dịch dạ dày không trào ngược lên trên. Khi cơ chế đó hoạt động kém, dịch có thể đi lên tới thực quản và xa hơn là tới vùng họng, thanh quản. Niêm mạc ở đó không được thiết kế để chịu môi trường acid, nên tiếp xúc lặp lại gây kích thích và viêm.

Vì sao hay bị bỏ sót

Vì nhiều người nghĩ trào ngược phải đi kèm ợ nóng và đau vùng thượng vị. Thực tế có những trường hợp biểu hiện chủ yếu ở vùng họng, trong khi triệu chứng tiêu hoá rất mờ nhạt hoặc không có. Người bệnh thì nghĩ mình bị viêm họng mạn, còn nơi bán thuốc thì bán thuốc viêm họng.

Dấu hiệu gợi ý

• Khó chịu ở họng nhiều hơn vào buổi sáng, sau khi ngủ dậy.
• Khàn tiếng, nhất là vào buổi sáng.
• Cảm giác vướng như có cục gì ở cổ nhưng nuốt vẫn được.
• Hay phải đằng hắng.
• Ho khan kéo dài không rõ nguyên nhân.
• Không sốt, không kèm chảy mũi hay hắt hơi.
• Kéo dài nhiều tuần tới nhiều tháng, lúc đỡ lúc nặng.

Điểm chung: dai dẳng, không giống một đợt nhiễm trùng cấp, và không có các dấu hiệu của cảm lạnh.

Phân biệt với nhiễm trùng

Đau họng do nhiễm trùng thường khởi phát khá rõ, có sốt hoặc kèm triệu chứng hô hấp, và diễn biến trong vòng một tuần rồi hết. Đau họng do trào ngược thì âm ỉ, kéo dài, nặng theo bữa ăn và theo tư thế nằm, và không kèm sốt.

Những yếu tố làm nặng thêm

• Ăn no rồi nằm ngay.
• Ăn khuya sát giờ đi ngủ.
• Đồ ăn nhiều dầu mỡ, cay.
• Rượu bia, cà phê, nước có ga.
• Hút thuốc.
• Thừa cân, nhất là vùng bụng.
• Mặc quần áo bó chặt vùng bụng.
• Căng thẳng kéo dài.

Những thay đổi nên thử

• Không ăn trong khoảng vài giờ trước khi đi ngủ.
• Ăn các bữa nhỏ hơn thay vì một bữa rất no.
• Kê cao đầu giường khi ngủ, không chỉ kê thêm gối.
• Giảm rượu bia, cà phê, đồ có ga.
• Bỏ thuốc lá.
• Giảm cân nếu thừa cân.
• Tránh mặc đồ bó chặt vùng bụng.

Những thay đổi này không tốn tiền và với nhiều người là đủ để cải thiện rõ. Hãy thử trong vài tuần và ghi lại xem có khác biệt không.

Ghi nhật ký triệu chứng

Ghi lại trong hai tuần: hôm nào khó chịu nhiều, ăn gì trước đó, ngủ lúc mấy giờ, có ăn khuya không. Bảng này giúp bạn tự nhận ra quy luật, và rất hữu ích khi đi khám.

Đừng tự dùng thuốc dạ dày dài ngày

Các thuốc giảm tiết acid có thể làm dịu triệu chứng, nhưng dùng kéo dài mà không có chẩn đoán là việc không nên. Nó có thể che mờ một vấn đề khác cần được phát hiện. Hãy đi khám để được đánh giá, và nếu cần dùng thuốc thì dùng theo chỉ định.

Khi nào cần đi khám ngay

• Nuốt nghẹn, thức ăn mắc lại.
• Nuốt đau ngày càng tăng.
• Sụt cân không rõ lý do.
• Nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen.
• Khàn tiếng kéo dài nhiều tuần không cải thiện.
• Thiếu máu.

Những dấu hiệu này cần được đánh giá sớm, không chờ xem thay đổi lối sống có hiệu quả không.

Khàn tiếng kéo dài là dấu hiệu riêng

Bất kỳ ai khàn tiếng liên tục nhiều tuần mà không có nguyên nhân rõ ràng đều nên đi khám tai mũi họng, đặc biệt nếu có hút thuốc hoặc uống rượu nhiều. Đây là nguyên tắc chung, không riêng cho trào ngược.

Đi khám chuyên khoa nào

Tuỳ triệu chứng nổi bật. Nếu chủ yếu là vấn đề ở họng và giọng nói, tai mũi họng là nơi hợp lý để bắt đầu. Nếu có nhiều triệu chứng tiêu hoá, hãy khám tiêu hoá. Bác sĩ sẽ hướng bạn tới đúng chỗ nếu cần.

Kiên nhẫn với kết quả

Niêm mạc đã bị kích thích lâu ngày cần thời gian để hồi phục, thường tính bằng nhiều tuần sau khi nguyên nhân được kiểm soát. Đừng kết luận thay đổi lối sống không hiệu quả sau vài ngày.

Tóm lại

Đau họng âm ỉ kéo dài, nặng vào buổi sáng, kèm khàn tiếng và cảm giác vướng ở cổ mà không sốt là bộ dấu hiệu nên nghĩ tới trào ngược. Thử các thay đổi lối sống trước, ghi nhật ký triệu chứng, đừng tự dùng thuốc dài ngày, và đi khám ngay nếu có nuốt nghẹn, sụt cân hoặc khàn tiếng kéo dài.

Câu hỏi thường gặp