Khi bác sĩ nhấn mạnh phải uống đủ đợt, nhiều người nghĩ đó là câu nói cho có. Thực ra đằng sau nó là một lý do cụ thể mà ít khi được giải thích trong một buổi khám vài phút. Bài này nói rõ phần đó.
Hai nhóm biến chứng
- Nhóm xuất hiện ngay trong đợt bệnh. Liên quan tới việc nhiễm trùng lan rộng tại chỗ hoặc sang vùng lân cận.
- Nhóm xuất hiện muộn. Xuất hiện sau khi đau họng đã hết, do phản ứng của cơ thể, và có thể ảnh hưởng tới các cơ quan xa.
Chính nhóm thứ hai là lý do khiến việc điều trị đúng có ý nghĩa vượt ra ngoài mấy ngày khó chịu.
Biến chứng tại chỗ
Nhiễm trùng có thể lan rộng quanh vùng amidan, tạo thành ổ mủ. Dấu hiệu gợi ý là đau tăng dữ dội và thường lệch hẳn về một bên, khó há miệng, giọng nói thay đổi như ngậm vật gì, sưng một bên cổ. Đây là tình huống cần đi khám ngay chứ không chờ.
Biến chứng muộn ảnh hưởng tim
Có một dạng biến chứng muộn liên quan tới tim, khớp và các cơ quan khác, xuất hiện sau khi đợt viêm họng đã qua. Đây là lý do lịch sử khiến y học nghiêm túc với nhóm vi khuẩn này, và cũng là lý do chính của việc điều trị đủ đợt.
Với người đã từng mắc dạng biến chứng này, nguy cơ tái phát cao hơn, nên họ cần được theo dõi đặc biệt và phải nói rõ tiền sử với bác sĩ mỗi lần đau họng.
Biến chứng muộn ảnh hưởng thận
Có dạng biến chứng ảnh hưởng tới thận, cũng xuất hiện sau đợt nhiễm trùng. Dấu hiệu gợi ý gồm nước tiểu sẫm màu như nước trà, tiểu ít đi, phù ở mặt và chân, và tăng huyết áp. Gặp những dấu hiệu này sau một đợt viêm họng, hãy đi khám và nói rõ tiền sử.
Những dấu hiệu cần chú ý sau khi đã khỏi
- Đau hoặc sưng khớp, nhất là khi di chuyển từ khớp này sang khớp khác.
- Nước tiểu sẫm màu hoặc lượng nước tiểu ít đi rõ.
- Phù mặt, phù mi mắt buổi sáng, phù chân.
- Mệt bất thường, khó thở khi gắng sức.
- Sốt trở lại sau khi đã hết.
- Ban đỏ trên da.
- Cử động bất thường không kiểm soát được.
Khi đi khám vì những dấu hiệu này, hãy nói rõ bạn vừa bị viêm họng cách đây bao lâu. Thông tin đó rất quan trọng cho định hướng của bác sĩ.
Điều trị làm giảm nguy cơ, không phải xoá bỏ
Đây là điều cần hiểu đúng. Uống đủ thuốc làm giảm đáng kể khả năng xảy ra biến chứng muộn, nhưng không phải là bảo đảm tuyệt đối. Vì vậy hai việc song song: điều trị đúng và theo dõi sau đó.
Nhóm cần thận trọng hơn
- Người có tiền sử thấp tim hoặc bệnh van tim.
- Người có bệnh nền về tim, thận.
- Người suy giảm miễn dịch.
- Trẻ nhỏ và người cao tuổi.
- Người trong gia đình có nhiều người từng mắc.
Với những nhóm này, đừng tự theo dõi tại nhà khi có đau họng. Hãy đi khám sớm.
Vì sao không nên tự mua kháng sinh để phòng
Suy nghĩ cứ uống cho chắc nghe có vẻ hợp lý nhưng sai ở hai điểm. Thứ nhất, phần lớn đau họng do virus nên uống là vô ích. Thứ hai, kháng sinh không phải loại thuốc nào cũng phù hợp và không phải liều nào cũng đúng. Chỉ định phải đến từ bác sĩ sau khi khám.
Theo dõi sau điều trị
Hỏi bác sĩ hai điều trước khi rời phòng khám: dấu hiệu nào cần quay lại ngay, và có cần tái khám theo lịch không. Ghi lại câu trả lời. Với nhiều người, một lịch theo dõi đơn giản là đủ.
Ghi vào hồ sơ sức khoẻ của mình
Lưu lại ngày mắc, kết quả xét nghiệm, thuốc đã dùng. Nếu sau này bạn có triệu chứng ở khớp, thận hay tim, thông tin này giúp bác sĩ nối các mảnh lại với nhau. Nhiều người không nhớ mình từng bị khi được hỏi vài tháng sau.
Với trẻ em
Trẻ có thể không mô tả được cảm giác của mình. Cha mẹ nên chú ý những thay đổi khách quan: con đi lại khác thường, kêu đau chân tay, nước tiểu đổi màu, mặt nặng hơn vào buổi sáng, mệt và chơi ít hơn hẳn. Những thay đổi này đáng được đưa đi khám.
Đừng hoảng nhưng cũng đừng chủ quan
Phần lớn người bị viêm họng liên cầu được điều trị đúng sẽ khỏi hoàn toàn và không gặp vấn đề gì. Bài này không nhằm làm bạn lo mà nhằm giải thích vì sao việc điều trị đủ đợt lại quan trọng, và cho bạn một danh sách ngắn để theo dõi.
Tóm lại
Lý do điều trị nằm ở những tuần sau chứ không chỉ ở những ngày đau. Có nhóm biến chứng tại chỗ cần đi khám ngay, và nhóm biến chứng muộn ảnh hưởng tim, thận, khớp. Hãy uống đủ đợt, thuộc danh sách dấu hiệu cần chú ý sau khi khỏi, và nói rõ tiền sử nếu bạn thuộc nhóm nguy cơ.
Câu hỏi thường gặp
Biến chứng xuất hiện khi nào?
Có nhóm xuất hiện ngay trong đợt bệnh, có nhóm xuất hiện sau khi đau họng đã hết, tính bằng tuần. Đó là lý do bác sĩ dặn theo dõi tiếp cả khi bạn đã thấy khoẻ.
Dấu hiệu nào cần chú ý sau khi đã hết đau họng?
Đau và sưng khớp, nước tiểu sẫm màu hoặc ít đi, phù mặt và chân, mệt bất thường, sốt trở lại. Gặp những dấu hiệu này hãy đi khám và nói rõ bạn vừa bị viêm họng.
Điều trị đúng có loại trừ hoàn toàn biến chứng không?
Điều trị làm giảm đáng kể nguy cơ nhưng không phải là bảo đảm tuyệt đối. Vì vậy việc theo dõi và đi khám khi có dấu hiệu bất thường vẫn cần thiết.
Ai cần thận trọng hơn?
Người có tiền sử thấp tim hoặc bệnh van tim, người có bệnh nền, trẻ nhỏ và người cao tuổi. Với những nhóm này, hãy đi khám sớm khi có đau họng thay vì tự theo dõi.