Trong tất cả các nguyên nhân gây đau họng, có một nhóm được nói tới nhiều nhất và cũng gây tranh cãi nhiều nhất về việc dùng kháng sinh. Đó là viêm họng do vi khuẩn liên cầu. Hiểu đúng về nó giúp bạn vừa không lạm dụng kháng sinh vừa không bỏ sót trường hợp cần điều trị.
Điểm khác biệt quan trọng nhất
Với phần lớn đau họng do virus, cơ thể tự xử lý và bạn chỉ cần chăm sóc triệu chứng. Với viêm họng liên cầu, lý do điều trị không chỉ là làm bạn đỡ đau nhanh hơn. Lý do chính là phòng những biến chứng có thể xuất hiện sau khi đợt đau họng đã qua.
Đây là điều nhiều người không được nói cho biết, và nó giải thích vì sao bác sĩ nhấn mạnh việc uống đủ đợt thuốc ngay cả khi bạn đã thấy khoẻ.
Những dấu hiệu gợi ý
- Đau họng khởi phát khá đột ngột.
- Sốt.
- Hạch cổ sưng và đau khi ấn.
- Amidan sưng, có thể có mảng trắng.
- Không ho, không chảy mũi, không khàn tiếng.
- Có thể kèm đau đầu, buồn nôn, đau bụng, nhất là ở trẻ.
Điểm đáng chú ý nhất là sự vắng mặt của các triệu chứng cảm lạnh. Khi ai đó đau họng nhiều nhưng không ho, không sổ mũi, bác sĩ sẽ chú ý hơn.
Những dấu hiệu gợi ý không phải liên cầu
- Có ho.
- Chảy mũi, hắt hơi.
- Khàn tiếng.
- Đau mắt đỏ.
- Loét nhỏ trong miệng.
Sự hiện diện của những triệu chứng này gợi ý nguyên nhân do virus nhiều hơn.
Nhưng gợi ý không phải là chẩn đoán
Đây là điểm quan trọng. Các dấu hiệu trên chỉ làm tăng hoặc giảm khả năng, không xác định được. Có người có đủ dấu hiệu gợi ý mà xét nghiệm lại âm tính, và ngược lại. Chính vì vậy bác sĩ mới cần khám và trong nhiều trường hợp là làm xét nghiệm.
Vì sao không nên tự đoán rồi tự mua thuốc
Hai rủi ro ngược nhau. Nếu bạn đoán là liên cầu trong khi thực ra là virus, bạn uống kháng sinh vô ích, chịu tác dụng phụ và góp phần vào kháng thuốc. Nếu bạn đoán là virus trong khi thực ra là liên cầu, bạn bỏ qua một điều trị có ý nghĩa phòng biến chứng.
Cả hai sai lầm đều tránh được bằng một buổi khám.
Ai hay mắc
Trẻ ở tuổi đi học và thanh thiếu niên gặp nhiều hơn. Người lớn vẫn có thể mắc, nhất là cha mẹ có con nhỏ đang đi học. Trẻ rất nhỏ thì ít gặp hơn. Nếu trong nhà hoặc trong lớp của con có người vừa được chẩn đoán, hãy nói với bác sĩ khi đi khám.
Lây như thế nào
Qua giọt bắn khi ho, hắt hơi, nói chuyện, và qua dùng chung đồ ăn uống. Vì vậy nó lây khá nhanh trong gia đình và trong lớp học. Trong những ngày có triệu chứng, hãy hạn chế dùng chung cốc chén, rửa tay thường xuyên, và che miệng khi ho.
Diễn biến thông thường
Triệu chứng thường rõ nhất trong vài ngày đầu. Khi được điều trị, người bệnh thường thấy đỡ khá nhanh. Đây chính là chỗ nhiều người mắc sai lầm: thấy đỡ thì ngưng thuốc, trong khi lý do chính của việc uống đủ đợt là phòng biến chứng chứ không phải làm hết đau.
Sau bao lâu thì hết lây
Sau khi bắt đầu điều trị một thời gian, khả năng lây giảm đi đáng kể. Hãy hỏi bác sĩ mốc cụ thể cho trường hợp của bạn hoặc của con, để biết khi nào đi học và đi làm lại được.
Khi nào cần đi khám ngay
- Khó thở hoặc khó nuốt tới mức không nuốt được nước bọt.
- Chảy nước dãi vì không nuốt được.
- Không há được miệng bình thường.
- Sưng rõ một bên cổ hoặc một bên họng, giọng thay đổi.
- Sốt rất cao, li bì.
- Nổi ban đỏ trên da.
Đi khám mang theo gì
Ghi lại ngày bắt đầu triệu chứng, nhiệt độ đo được và giờ đo, các triệu chứng đi kèm, và thông tin về việc trong nhà hoặc lớp học có ai bị tương tự không. Mang danh sách thuốc đang dùng và thông tin về dị ứng thuốc nếu có.
Nếu bạn từng có vấn đề về tim
Người có tiền sử thấp tim hoặc bệnh van tim cần nói rõ điều này với bác sĩ. Nhóm này cần được chú ý đặc biệt khi có đau họng, và ngưỡng đi khám nên thấp hơn nhiều so với người khoẻ mạnh.
Tóm lại
Viêm họng liên cầu là nhóm đau họng do vi khuẩn mà việc điều trị nhằm phòng biến chứng chứ không chỉ để giảm đau. Không ho, không sổ mũi, có sốt và hạch cổ đau là bộ dấu hiệu gợi ý. Nhưng gợi ý không phải chẩn đoán, nên hãy đi khám thay vì tự đoán và tự mua thuốc.
Câu hỏi thường gặp
Viêm họng liên cầu có tự khỏi không?
Triệu chứng có thể giảm dần, nhưng điều trị vẫn quan trọng vì mục tiêu chính không phải là hết đau nhanh mà là phòng các biến chứng có thể xuất hiện sau đó. Hãy đi khám để được đánh giá.
Làm sao biết mình bị liên cầu hay do virus?
Không thể tự kết luận chắc chắn. Có những dấu hiệu gợi ý, nhưng chỉ bác sĩ khám và nếu cần thì làm xét nghiệm mới xác định được. Đừng tự chẩn đoán rồi tự mua kháng sinh.
Nhóm tuổi nào hay gặp nhất?
Trẻ ở tuổi đi học và thanh thiếu niên gặp nhiều hơn, nhưng người lớn vẫn có thể mắc. Trẻ rất nhỏ thì ít gặp hơn.
Có phải cứ đau họng nặng là liên cầu không?
Không. Mức độ đau không phân biệt được nguyên nhân. Nhiều trường hợp đau họng rất khó chịu vẫn là do virus, và ngược lại.