Nhiều người ngạc nhiên khi bác sĩ đề nghị lấy mẫu dịch họng thay vì nhìn qua rồi kê đơn. Nhưng chính bước này là thứ phân biệt giữa một đơn thuốc có căn cứ và một đơn thuốc đoán mò.
Vì sao nhìn họng không đủ
Amidan sưng đỏ, có mảng trắng, hạch cổ to. Những hình ảnh này có thể gặp ở nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó có cả những nguyên nhân do virus. Ngay cả bác sĩ nhiều kinh nghiệm cũng không thể phân biệt chắc chắn chỉ bằng mắt. Đó là lý do xét nghiệm tồn tại.
Bác sĩ quyết định có xét nghiệm hay không như thế nào
Dựa trên tổ hợp triệu chứng, tuổi, và bối cảnh dịch tễ. Khi các dấu hiệu gợi ý đủ nhiều, xét nghiệm giúp khẳng định. Khi các dấu hiệu rõ ràng nghiêng về virus, bác sĩ có thể không cần xét nghiệm và cũng không cần kháng sinh.
Việc bác sĩ không làm xét nghiệm không phải là làm ẩu. Hãy hỏi nếu bạn muốn hiểu lý do.
Test nhanh
Lấy mẫu bằng que quét vào thành sau họng và amidan, cho kết quả trong khoảng mười lăm phút. Ưu điểm lớn nhất là bác sĩ quyết định được ngay trong buổi khám, tránh cho bạn việc phải chờ hoặc phải uống thuốc phòng hờ.
Giới hạn của nó là có thể bỏ sót một tỷ lệ nhất định. Vì vậy trong một số trường hợp, kết quả âm tính không đủ để kết thúc câu chuyện.
Nuôi cấy
Mẫu được gửi tới phòng xét nghiệm để vi khuẩn mọc lên, nên cần vài ngày mới có kết quả. Đổi lại độ chính xác cao hơn. Bác sĩ có thể chỉ định thêm bước này khi test nhanh âm tính nhưng triệu chứng vẫn rất gợi ý.
Lấy mẫu đúng cách rất quan trọng
Que phải quét đủ mạnh vào đúng vị trí. Lấy hời hợt vì sợ bạn khó chịu có thể dẫn tới mẫu không đủ và kết quả âm tính giả. Vài giây khó chịu là cái giá hợp lý cho một kết quả đáng tin.
Với trẻ nhỏ
Hãy giải thích trước cho con bằng ngôn ngữ đơn giản: cô sẽ dùng que nhỏ chạm vào trong miệng một chút rồi xong ngay. Giữ con theo đúng hướng dẫn của nhân viên y tế. Trẻ được chuẩn bị trước thường hợp tác tốt hơn nhiều so với trẻ bị bất ngờ.
Hiểu kết quả
Kết quả dương tính thường dẫn tới việc bác sĩ kê kháng sinh. Kết quả âm tính, tuỳ bối cảnh, có thể kết thúc câu chuyện hoặc dẫn tới nuôi cấy khẳng định. Trong mọi trường hợp, người đọc kết quả và quyết định là bác sĩ, không phải bạn.
Đừng yêu cầu kháng sinh khi kết quả âm tính
Đây là tình huống hay gặp: người bệnh thấy đau nhiều và muốn có thuốc cho chắc. Nhưng kháng sinh không làm giảm đau họng do virus, và nó có tác dụng phụ thật. Hãy hỏi bác sĩ về các cách giảm triệu chứng thay vì yêu cầu thuốc không có tác dụng.
Cũng đừng từ chối khi kết quả dương tính
Ngược lại cũng cần tránh. Khi đã có căn cứ, việc điều trị có ý nghĩa phòng biến chứng. Hãy uống đủ đợt theo chỉ định và đi tái khám nếu bác sĩ hẹn.
Những câu nên hỏi bác sĩ
- Trường hợp của em có cần xét nghiệm không ạ, và vì sao.
- Nếu kết quả âm tính thì bước tiếp theo là gì ạ.
- Bao lâu thì có kết quả nuôi cấy nếu cần làm.
- Trong lúc chờ thì em nên làm gì ạ.
- Dấu hiệu nào thì em phải quay lại ngay ạ.
Xét nghiệm cho người trong nhà
Nếu một người trong nhà được chẩn đoán, những người khác chưa có triệu chứng thường không cần xét nghiệm. Nhưng nếu ai đó xuất hiện triệu chứng, hãy nói rõ với bác sĩ rằng trong nhà vừa có ca được chẩn đoán. Thông tin này ảnh hưởng tới quyết định của họ.
Không làm xét nghiệm để theo dõi sau điều trị
Với người đã hết triệu chứng sau điều trị, việc làm lại xét nghiệm thường không cần thiết. Hãy hỏi bác sĩ thay vì tự đi làm lại vì lo lắng.
Giữ kết quả
Chụp ảnh tờ kết quả và đơn thuốc, lưu vào thư mục hồ sơ. Nếu sau này bạn bị lại hoặc có vấn đề liên quan, thông tin về lần này rất hữu ích cho bác sĩ.
Tóm lại
Nhìn họng không phân biệt được nguyên nhân, nên xét nghiệm là bước có ý nghĩa. Test nhanh cho kết quả trong buổi khám nhưng có thể bỏ sót; nuôi cấy chính xác hơn nhưng cần vài ngày. Hãy để bác sĩ quyết định cần làm gì, đừng yêu cầu kháng sinh khi kết quả âm tính, và đừng bỏ dở khi kết quả dương tính.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao không nhìn họng là đủ mà phải xét nghiệm?
Vì hình ảnh họng của nhiều nguyên nhân khác nhau có thể trông rất giống nhau. Xét nghiệm giúp phân biệt và tránh việc dùng kháng sinh khi không cần.
Test nhanh mất bao lâu có kết quả?
Thường trong vòng khoảng mười lăm phút, nên bác sĩ có thể quyết định ngay trong buổi khám. Đây là ưu điểm lớn nhất của nó.
Test nhanh âm tính thì đã yên tâm chưa?
Tuỳ trường hợp. Nếu triệu chứng rất gợi ý, bác sĩ có thể chỉ định thêm nuôi cấy để khẳng định, vì test nhanh có thể bỏ sót một tỷ lệ nhất định. Hãy làm theo hướng dẫn của bác sĩ.
Lấy mẫu dịch họng có đau không?
Không đau nhưng gây khó chịu trong vài giây vì que phải quét vào thành họng và amidan. Với trẻ nhỏ, hãy giải thích trước và giữ trẻ đúng cách theo hướng dẫn của nhân viên y tế.