Câu hỏi có nên cắt amidan không được đặt ra trong rất nhiều gia đình, thường sau một đợt viêm nặng hoặc sau nhiều năm bị đi bị lại. Điều làm cho quyết định này khó là nó thường được đưa ra dựa trên cảm giác mệt mỏi thay vì dựa trên dữ liệu.
Đây là một phẫu thuật thật
Điểm đầu tiên cần nhớ. Cắt amidan là phẫu thuật cần gây mê, có rủi ro, và có thời gian hồi phục không dễ chịu. Vì vậy nó chỉ nên làm khi lợi ích rõ ràng vượt qua những điều đó.
Hai nhóm lý do chính
- Viêm tái phát nhiều lần. Số đợt được ghi nhận trong một khoảng thời gian, kèm mức độ nặng và ảnh hưởng tới sinh hoạt.
- Amidan quá to gây cản trở. Gây ngáy to, ngừng thở khi ngủ, khó nuốt, ảnh hưởng tới giấc ngủ và sự phát triển ở trẻ.
Nhóm thứ hai đôi khi bị bỏ qua, trong khi nó là chỉ định rất quan trọng, đặc biệt ở trẻ em.
Dữ liệu bác sĩ cần
- Số đợt viêm trong từng năm gần đây.
- Mỗi đợt kéo dài bao lâu.
- Có sốt không, có phải nghỉ học nghỉ làm không.
- Có được khám và có làm xét nghiệm không, kết quả thế nào.
- Đã dùng thuốc gì.
- Có ngáy, thở bằng miệng, ngừng thở khi ngủ không.
- Ảnh hưởng tới ăn uống, học tập, công việc.
Nếu bạn chưa có bảng này, hãy bắt đầu ghi ngay từ hôm nay. Nó là căn cứ quan trọng nhất cho quyết định.
Vì sao ghi chép lại quan trọng tới vậy
Vì trí nhớ không đáng tin. Người ta thường nhớ các đợt gần đây rõ hơn và đánh giá quá cao hoặc quá thấp số lần. Một bảng ghi có ngày tháng cho bác sĩ bức tranh thật, và nhiều khi nó cho thấy số đợt ít hơn hoặc nhiều hơn bạn tưởng.
Những gì cắt amidan không giải quyết
- Đau họng do virus đường hô hấp trên.
- Đau họng do trào ngược.
- Đau họng do dị ứng và chảy dịch mũi sau.
- Đau họng do môi trường khô, bụi, khói thuốc.
- Khàn tiếng do dùng giọng quá mức.
Nếu phần lớn các đợt của bạn thuộc những nhóm này, cắt amidan sẽ không mang lại kết quả như mong đợi. Đây là lý do việc xác định đúng nguyên nhân từng đợt lại quan trọng.
Những câu nên hỏi bác sĩ
- Với dữ liệu của em thì bác sĩ thấy có đủ chỉ định không ạ.
- Nếu không mổ thì phương án theo dõi là gì ạ.
- Lợi ích cụ thể em có thể kỳ vọng là gì ạ.
- Rủi ro của ca mổ là gì và tỷ lệ ra sao ạ.
- Hồi phục mất bao lâu, cần nghỉ mấy ngày ạ.
- Ai sẽ mổ và mổ ở đâu ạ.
Xin ý kiến thứ hai
Với mọi quyết định phẫu thuật, đây là việc nên làm. Mang theo bảng ghi các đợt và thông tin từ nơi đầu. Nếu hai bác sĩ độc lập cùng đưa ra một hướng, bạn yên tâm hơn nhiều. Nếu khác nhau, bạn có thêm dữ kiện để hỏi.
Nơi mổ
Đây là phẫu thuật cần gây mê, nên phải thực hiện ở nơi có phòng mổ đạt chuẩn, có ê kíp gây mê và khả năng theo dõi sau mổ. Hãy hỏi rõ sẽ mổ ở đâu và ai là bác sĩ gây mê.
Chuẩn bị trước mổ
- Làm xét nghiệm tiền phẫu theo chỉ định.
- Khám tiền mê với bác sĩ gây mê.
- Khai báo đầy đủ thuốc đang dùng và tiền sử dị ứng.
- Hỏi rõ thuốc nào cần ngưng và ngưng từ khi nào.
- Sắp xếp nghỉ và người đưa đón.
- Nhịn ăn uống đúng theo giờ được dặn.
Biết trước về giai đoạn hồi phục
Đau sau cắt amidan thường kéo dài hơn người ta tưởng, và có thể nặng lên trong vài ngày trước khi đỡ. Đau tai cũng thường gặp. Ăn uống khó trong giai đoạn đầu. Biết trước những điều này giúp bạn không hoảng và chuẩn bị đúng.
Uống đủ nước là ưu tiên sau mổ
Đây là lời dặn quan trọng nhất trong giai đoạn hồi phục. Người bệnh ngại nuốt nên uống ít, dẫn tới mất nước và đau nhiều hơn. Uống từng ngụm nhỏ liên tục, và hỏi bác sĩ loại đồ uống và món ăn phù hợp.
Dấu hiệu phải quay lại ngay sau mổ
- Chảy máu từ miệng hoặc khạc ra máu tươi.
- Sốt cao.
- Không uống được nước.
- Đau tăng dữ dội không kiểm soát được.
- Khó thở.
Hãy xin số liên hệ ngoài giờ trước khi rời bệnh viện, và hỏi rõ mốc thời gian nào là nguy cơ cao nhất.
Với trẻ em
Trẻ có chỉ định do amidan to gây ngừng thở khi ngủ thường cải thiện rõ về giấc ngủ, hành vi và ăn uống sau mổ. Hãy hỏi bác sĩ về lợi ích cụ thể cho trường hợp của con, và chuẩn bị tinh thần cho con bằng ngôn ngữ đơn giản trước ngày mổ.
Tóm lại
Quyết định cắt dựa trên dữ liệu về số đợt và mức ảnh hưởng, hoặc trên tình trạng cản trở hô hấp khi ngủ. Hãy ghi lại các đợt từ hôm nay, hỏi sáu câu trong buổi khám, xin ý kiến thứ hai, và biết trước rằng giai đoạn hồi phục cần uống đủ nước và có thể đau lâu hơn bạn tưởng.
Câu hỏi thường gặp
Bao nhiêu đợt một năm thì nên cắt?
Không có con số áp dụng cho mọi người. Bác sĩ chuyên khoa đánh giá dựa trên số đợt được ghi nhận, mức độ nặng, ảnh hưởng tới sinh hoạt và các yếu tố khác của từng người.
Cắt amidan rồi có hết đau họng không?
Không. Đau họng có nhiều nguyên nhân khác ngoài amidan. Cắt giúp giảm các đợt viêm amidan, nhưng không loại bỏ mọi nguyên nhân gây đau họng.
Ngoài viêm tái phát còn lý do nào để cắt?
Có, ví dụ khi amidan quá to gây cản trở hô hấp khi ngủ, gây ngáy và ngừng thở, hoặc gây khó nuốt. Đây là nhóm chỉ định quan trọng, đặc biệt ở trẻ em.
Có nên xin ý kiến thứ hai không?
Rất nên với mọi quyết định phẫu thuật. Hãy mang theo bảng ghi các đợt bệnh và thông tin từ nơi đầu, và nói rõ họ đã đánh giá thế nào.