Nhiều cha mẹ kể rằng con ngáy như người lớn, sáng dậy uể oải, ăn kém, cô giáo nói con khó tập trung. Họ đi khám vì chuyện học hành hoặc vì con hay ốm, mà không nghĩ rằng gốc rễ có thể nằm ở đường thở khi ngủ.
Vì sao amidan và VA to lại ảnh hưởng tới giấc ngủ
Khi các khối mô ở vùng họng mũi to lên, chúng làm hẹp đường thở. Ban ngày trẻ bù trừ được, nhưng khi ngủ thì cơ vùng họng giãn ra và đường thở hẹp hơn nữa. Trẻ phải gắng sức để thở, giấc ngủ bị đứt quãng dù trẻ không tỉnh hẳn.
Những dấu hiệu ban đêm
- Ngáy to gần như mỗi đêm.
- Há miệng khi ngủ.
- Có những khoảng lặng rồi thở hắt mạnh trở lại.
- Ngủ không yên, trằn trọc, đổi tư thế liên tục.
- Ngửa cổ ra sau hoặc nằm tư thế khác thường để dễ thở.
- Vã mồ hôi nhiều khi ngủ.
- Đái dầm trở lại sau khi đã bỏ được.
Những dấu hiệu ban ngày
- Mệt mỏi, uể oải dù ngủ đủ giờ.
- Hoặc ngược lại, hiếu động quá mức và khó ngồi yên.
- Khó tập trung, kết quả học tập giảm.
- Cáu gắt, thay đổi tính khí.
- Thở bằng miệng cả khi thức.
- Giọng nói nghe như nghẹt mũi.
- Ăn chậm, ăn ít, chậm tăng cân.
Điểm quan trọng: ở trẻ, thiếu ngủ thường biểu hiện bằng hiếu động và khó tập trung chứ không phải buồn ngủ như người lớn. Đây là lý do nhiều trẻ bị đánh giá nhầm là nghịch hoặc lười học.
Vì sao thở bằng miệng là vấn đề riêng
Mũi làm ấm, làm ẩm và lọc không khí trước khi vào phổi. Khi trẻ thở bằng miệng thường xuyên, không khí đi thẳng qua họng, làm họng khô và dễ viêm hơn. Kéo dài nhiều năm còn có thể ảnh hưởng tới sự phát triển vùng hàm mặt và tới răng.
Quay video cho bác sĩ xem
Đây là mẹo hữu ích nhất trong bài. Hãy quay một đoạn ngắn lúc con ngủ say, thấy rõ ngực và mặt, trong phòng đủ sáng để nhìn được. Đoạn video đó cho bác sĩ thông tin mà lời kể không truyền đạt được.
Ghi lại trước khi đi khám
- Con ngáy bao nhiêu đêm một tuần.
- Có thấy khoảng ngừng thở không.
- Con ngủ lúc mấy giờ, dậy lúc mấy giờ.
- Ban ngày con thế nào.
- Số đợt viêm họng hoặc viêm tai trong năm.
- Cân nặng và chiều cao theo thời gian.
Mục cuối quan trọng: chậm tăng cân hoặc chậm phát triển chiều cao là dấu hiệu đáng chú ý khi kèm rối loạn giấc ngủ.
Khi nào cần đưa đi khám
- Ngáy to gần như mỗi đêm.
- Thấy khoảng ngừng thở khi ngủ.
- Thở bằng miệng thường xuyên cả khi thức.
- Mệt mỏi hoặc khó tập trung kéo dài.
- Chậm tăng cân.
- Viêm họng hoặc viêm tai tái đi tái lại.
Đừng chờ tới khi có tất cả. Một hai dấu hiệu kéo dài đã là lý do đủ để đi khám.
Bác sĩ sẽ làm gì
Hỏi bệnh sử, khám mũi họng, đánh giá kích thước amidan và các khối mô vùng họng mũi. Tuỳ trường hợp có thể cần thăm dò thêm để đánh giá mức độ ảnh hưởng tới hô hấp khi ngủ. Hãy hỏi làm cái này để tìm điều gì nếu bạn muốn hiểu rõ.
Không phải cứ to là cắt
Quyết định dựa trên mức độ ảnh hưởng chứ không dựa trên kích thước đơn thuần. Có trẻ amidan to mà ngủ tốt, ăn tốt, phát triển bình thường thì chỉ cần theo dõi. Có trẻ amidan không quá to nhưng gây cản trở rõ thì lại cần can thiệp.
Những nguyên nhân khác cũng gây ngáy
- Viêm mũi dị ứng làm nghẹt mũi kéo dài.
- Lệch vách ngăn mũi.
- Thừa cân.
- Môi trường có khói thuốc.
- Không khí phòng quá khô.
Vì vậy việc khám để xác định nguyên nhân quan trọng hơn là tự kết luận do amidan.
Những việc làm được ngay tại nhà
- Không để ai hút thuốc trong nhà.
- Giữ phòng ngủ đủ ẩm, không để điều hoà quá khô.
- Giặt ga gối thường xuyên, giảm bụi trong phòng ngủ.
- Cho con ngủ đủ giờ theo tuổi, giờ giấc đều đặn.
- Hạn chế màn hình trước giờ ngủ.
Những việc này không thay thế việc đi khám nhưng giúp giảm bớt và có lợi cho cả nhà.
Nói với giáo viên
Nếu con đang được đánh giá là khó tập trung hoặc nghịch quá mức, hãy nói với giáo viên rằng bạn đang cho con khám về vấn đề giấc ngủ. Điều này giúp con được nhìn nhận công bằng hơn trong lúc chờ kết quả.
Khi con được chỉ định phẫu thuật
Hãy hỏi về lợi ích cụ thể có thể kỳ vọng, rủi ro, thời gian hồi phục, và nơi sẽ mổ. Chuẩn bị tinh thần cho con bằng ngôn ngữ đơn giản trước ngày mổ, và sắp xếp để có người ở cùng con trong những ngày đầu.
Tóm lại
Ngáy to mỗi đêm, thở bằng miệng, mệt mỏi hoặc hiếu động bất thường ban ngày là nhóm dấu hiệu đáng đưa con đi khám. Hãy quay video lúc con ngủ, ghi lại các dấu hiệu và cân nặng theo thời gian, và nhớ rằng ở trẻ thì thiếu ngủ thường biểu hiện bằng khó tập trung chứ không phải buồn ngủ.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ ngáy có bình thường không?
Ngáy nhẹ thỉnh thoảng khi ngạt mũi thì thường gặp. Nhưng ngáy to gần như mỗi đêm, kèm há miệng khi ngủ và mệt mỏi ban ngày là lý do nên đưa con đi khám.
Dấu hiệu nào gợi ý con bị ngừng thở khi ngủ?
Ngáy to kèm những khoảng lặng rồi thở hắt mạnh trở lại, ngủ không yên, vã mồ hôi khi ngủ, tư thế ngủ ngửa cổ bất thường, và mệt mỏi hoặc hiếu động bất thường ban ngày.
Vì sao thở bằng miệng lại đáng lo?
Vì không khí không được mũi làm ẩm và lọc, dẫn tới khô họng và dễ viêm hơn. Kéo dài còn có thể ảnh hưởng tới giấc ngủ và tới sự phát triển của vùng hàm mặt.
Nên đưa con đi khám ở đâu?
Khám tai mũi họng nhi hoặc khám nhi để được đánh giá và hướng tới nơi phù hợp. Hãy quay một đoạn video ngắn lúc con ngủ để bác sĩ xem.