Khàn tiếng ở trẻ em: khi nào là chuyện đáng chú ý

Trẻ khàn tiếng là chuyện thường gặp, và phần lớn do những nguyên nhân rất đơn giản. Nhưng ở trẻ nhỏ, đường thở hẹp hơn nên một số tình huống diễn tiến nhanh hơn ở người lớn. Bài này bắt đầu từ nhóm cần đi ngay.

Nhóm phải đưa đi cấp cứu ngay

• Khàn tiếng kèm thở rít, nhất là tiếng rít khi hít vào.
• Thở gắng sức, rút lõm lồng ngực, cánh mũi phập phồng.
• Môi hoặc đầu ngón tay tím.
• Chảy nước dãi vì không nuốt được.
• Trẻ ngồi cúi về trước, ngửa cổ để thở.
• Li bì, khó đánh thức.
• Khàn tiếng xuất hiện đột ngột sau khi trẻ có thể đã hóc dị vật.

Những tình huống này không chờ tới sáng. Hãy đưa con đi ngay hoặc gọi cấp cứu.

Vì sao ở trẻ lại khẩn hơn

Đường thở của trẻ nhỏ hẹp hơn nhiều so với người lớn. Một mức độ phù nề tương tự có thể làm hẹp đáng kể tiết diện đường thở ở trẻ trong khi chỉ gây khó chịu nhẹ ở người lớn. Vì vậy ngưỡng cảnh giác phải thấp hơn.

Nguyên nhân thường gặp và lành tính

• La hét nhiều: ở sân chơi, khi chơi thể thao, khi cãi nhau với anh chị em.
• Viêm thanh quản do nhiễm virus, đi kèm cảm lạnh.
• Ho nhiều trong một đợt bệnh.
• Không khí khô hoặc khói thuốc trong nhà.
• Dị ứng và chảy dịch mũi sau.
• Trào ngược.

Phần lớn các trường hợp thuộc nhóm này và cải thiện khi trẻ nghỉ giọng và khi nguyên nhân được xử lý.

Trẻ la hét nhiều

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất ở trẻ tuổi đi học. Nếu tình trạng lặp lại thường xuyên và giọng con ngày càng khàn hơn theo thời gian, hãy đưa đi khám, vì việc dùng giọng quá mức kéo dài có thể dẫn tới thay đổi ở dây thanh cần được đánh giá.

Giúp trẻ nghỉ giọng

Ép trẻ im lặng gần như bất khả thi. Cách thực tế hơn là tạo môi trường ít cần nói:

• Chơi trò chơi yên tĩnh, đọc sách cùng con.
• Tắt tivi và giảm tiếng ồn để con không phải nói to.
• Ngồi gần con khi nói chuyện thay vì gọi với từ phòng khác.
• Dạy con giơ tay hoặc tới gần thay vì gọi to.
• Hạn chế những hoạt động khiến con phải hét trong vài ngày.

Đừng bảo con nói thầm, vì nói thầm cũng gây căng thẳng cho dây thanh.

Những việc khác giúp được

• Cho con uống đủ nước, từng ít một thường xuyên.
• Giữ phòng đủ ẩm, không để điều hoà quá lạnh và khô.
• Không để ai hút thuốc trong nhà hoặc trong xe.
• Xử lý nghẹt mũi để con không phải thở bằng miệng khi ngủ.

Khi nào cần đi khám nhưng không gấp

• Giọng khàn liên tục nhiều tuần không rõ nguyên nhân.
• Khàn tiếng tái đi tái lại nhiều lần trong năm.
• Giọng con thay đổi hẳn và không trở về.
• Con than mệt khi nói hoặc tránh nói.
• Kèm ngáy to, thở bằng miệng khi ngủ.
• Kèm chậm tăng cân hoặc mệt mỏi ban ngày.

Đừng tự dùng thuốc của người lớn

Liều ở trẻ tính theo cân nặng và dạng bào chế khác hẳn. Đừng bẻ nhỏ viên của người lớn, đừng dùng lại đơn cũ, và đừng cho con dùng thuốc của anh chị. Hãy hỏi bác sĩ nhi hoặc dược sĩ, và nói rõ tuổi cùng cân nặng mới nhất của con.

Đừng tự mua kháng sinh

Phần lớn các đợt khàn tiếng ở trẻ là do virus và kháng sinh không giúp gì. Nếu bạn nghĩ con cần thuốc, hãy đưa con đi khám để được đánh giá.

Chuẩn bị khi đưa con đi khám

• Giọng con khàn từ khi nào.
• Có sự kiện gì trước đó không: ốm, la hét, hóc.
• Có kèm sốt, ho, chảy mũi không.
• Con ngủ thế nào, có ngáy hay thở bằng miệng không.
• Cân nặng và chiều cao theo thời gian.
• Đã dùng thuốc gì.

Nếu con có tiếng thở bất thường, hãy quay một đoạn video ngắn để bác sĩ nghe.

Bác sĩ sẽ làm gì

Hỏi bệnh sử, khám mũi họng, đánh giá hô hấp. Tuỳ trường hợp có thể cần soi để nhìn dây thanh, và với trẻ thì bác sĩ sẽ chọn cách phù hợp với tuổi. Hãy nói trước nếu con lo lắng để nhân viên y tế chuẩn bị.

Dạy con thói quen giữ giọng

Với trẻ hay la hét, hãy dạy dần: tới gần rồi nói thay vì gọi to, uống nước khi thấy khô cổ, không hét trong nhà. Những thói quen này có ích cả đời, và trẻ học nhanh hơn khi thấy người lớn cũng làm vậy.

Tóm lại

Khàn tiếng kèm thở rít hoặc thở gắng sức ở trẻ là tình huống đi ngay, không chờ. Phần lớn các trường hợp còn lại do la hét hoặc do một đợt nhiễm virus và tự hết khi con nghỉ giọng. Nhưng khàn liên tục nhiều tuần hoặc tái đi tái lại là lý do đưa con đi khám tai mũi họng.

Câu hỏi thường gặp