Với nhiều nghề, giọng nói là công cụ lao động chính. Nhưng khác với các công cụ khác, người ta hiếm khi bảo trì nó, chỉ tới khi mất tiếng mới lo. Bài này gom lại những thói quen giữ giọng cho người phải nói nhiều mỗi ngày.
Nguyên nhân chính của tổn thương giọng
Không phải là nói nhiều mà là nói sai cách trong điều kiện bất lợi: nói to để át tiếng ồn, nói liên tục không nghỉ, nói trong không khí khô, và cố nói khi giọng đang mệt. Bốn yếu tố này cộng lại là công thức của vấn đề kéo dài.
Dùng thiết bị hỗ trợ
Đây là thay đổi hiệu quả nhất. Một chiếc micro nhỏ với loa cá nhân loại bỏ nhu cầu nói to, và nó tạo khác biệt lớn hơn mọi mẹo khác cộng lại. Với giáo viên và người hướng dẫn, đây là khoản đầu tư đáng giá.
Giảm tiếng ồn nền
Nếu bạn phải cạnh tranh âm lượng với quạt, điều hoà, tiếng ngoài đường hay tiếng ồn trong phòng, hãy xử lý nguồn ồn thay vì nói to hơn. Đóng cửa sổ, đổi chỗ đứng, hoặc đề nghị điều chỉnh thiết bị.
Nghỉ giọng theo lịch
Đừng chờ tới khi mệt mới nghỉ. Hãy xen kẽ những khoảng im lặng vào lịch làm việc: giữa các tiết, giữa các ca, trong giờ nghỉ trưa. Vài phút im lặng đều đặn hiệu quả hơn một buổi nghỉ dài sau khi đã hỏng.
Uống nước đều đặn
Để chai nước trong tầm tay và uống đều chứ đừng chờ khát. Nước lọc là đủ. Hạn chế đồ uống nhiều caffeine và rượu, vì chúng làm cơ thể mất nước, mà dây thanh cần đủ ẩm để hoạt động.
Giữ không khí đủ ẩm
Phòng học, phòng họp, phòng tổng đài thường bật điều hoà cả ngày. Đặt một cốc nước trong phòng, mở cửa thông thoáng vào giờ nghỉ, và không ngồi ngay dưới luồng gió điều hoà.
Bỏ thói quen đằng hắng
Động tác này khiến hai dây thanh va vào nhau mạnh. Với người nói nhiều, đằng hắng hàng chục lần mỗi ngày là một nguồn tổn thương âm thầm. Thay bằng uống một ngụm nước hoặc nuốt nhẹ.
Không hút thuốc
Đây là yếu tố có hại rõ nhất với giọng nói, cả hút trực tiếp lẫn hít thụ động. Với người làm nghề dùng giọng, bỏ thuốc là quyết định nghề nghiệp chứ không chỉ là quyết định sức khoẻ.
Khởi động giọng
Với người phải nói liên tục nhiều giờ hoặc phải hát, việc khởi động nhẹ nhàng trước khi vào buổi có ích, giống như khởi động trước khi tập thể thao. Hãy hỏi chuyên gia trị liệu giọng nói về bài tập phù hợp thay vì tự làm theo video không rõ nguồn.
Đừng cố nói khi đang viêm họng
Đây là lúc dây thanh dễ tổn thương nhất. Nếu công việc cho phép, hãy đổi lịch hoặc chuyển sang hình thức ít phải nói. Nếu không thể, hãy dùng micro và giảm tối đa thời lượng nói.
Đừng dùng sản phẩm làm dịu để cố nói tiếp
Viên ngậm và xịt họng làm bạn dễ chịu tạm thời nhưng không chữa được phần đang tổn thương. Dùng chúng để tiếp tục làm việc bằng giọng khi đang đau là che triệu chứng và làm nặng thêm.
Cách nói đỡ hại hơn
- Hướng về phía người nghe thay vì nói to hơn.
- Dùng cử chỉ và hình ảnh để bớt phải nói.
- Nói chậm hơn, ngắt câu rõ, thay vì nói nhanh và liền mạch.
- Tránh nói khi đang thở gấp hoặc đang vận động.
- Tránh nói trong lúc lái xe với cửa mở và tiếng ồn lớn.
Dấu hiệu giọng đang quá tải
- Giọng yếu dần về cuối ngày.
- Phải gắng sức mới phát âm được.
- Khàn vào cuối buổi làm và đỡ sau khi nghỉ.
- Đau hoặc mỏi vùng cổ khi nói.
- Mất khả năng lên giọng cao.
- Hay phải đằng hắng hơn trước.
Những dấu hiệu này là cảnh báo sớm. Xử lý lúc này dễ hơn nhiều so với khi đã có tổn thương kéo dài.
Khi nào cần đi khám
Khàn tiếng liên tục nhiều tuần dù đã nghỉ giọng, giọng thay đổi hẳn không trở về, khả năng nói giảm dần theo tháng, hoặc mất tiếng tái đi tái lại nhiều lần trong năm. Khám tai mũi họng để nhìn trực tiếp dây thanh.
Trị liệu giọng nói
Đây là phần nhiều người chưa biết tới. Chuyên gia trị liệu giọng nói giúp bạn sửa cách phát âm, cách thở, và cách dùng giọng sao cho ít tổn thương. Với người làm nghề dùng giọng, đây thường là phần quan trọng hơn cả thuốc.
Đề nghị điều chỉnh với nơi làm việc
Trang bị micro, giảm tiếng ồn, bố trí giờ nghỉ giọng, giới hạn số giờ nói liên tục. Đây là những yêu cầu chính đáng về điều kiện làm việc. Nếu bạn là người quản lý, đây là khoản đầu tư giữ được nhân sự làm nghề lâu dài.
Nghĩ theo đường dài
Một giáo viên có thể dạy ba mươi năm. Giọng nói cần được chăm sóc theo thang thời gian đó, chứ không phải xử lý từng đợt khàn. Những thói quen trong bài này nhỏ nhưng cộng lại quyết định việc bạn còn làm nghề được bao lâu.
Tóm lại
Dùng thiết bị hỗ trợ, giảm tiếng ồn nền, nghỉ giọng theo lịch, uống nước đều, giữ không khí đủ ẩm, bỏ đằng hắng và bỏ thuốc lá. Nhận ra dấu hiệu quá tải sớm, đi khám khi khàn kéo dài, và cân nhắc trị liệu giọng nói vì đó là phần thuốc không làm được.
Câu hỏi thường gặp
Có cần khởi động giọng trước khi nói nhiều không?
Với người phải nói liên tục nhiều giờ, việc khởi động nhẹ nhàng trước khi vào buổi có ích. Hãy hỏi chuyên gia trị liệu giọng nói về bài tập phù hợp thay vì tự làm theo video không rõ nguồn.
Micro có thật sự tạo khác biệt không?
Rất nhiều. Phần lớn tổn thương giọng đến từ việc phải nói to để át tiếng ồn. Micro loại bỏ chính nguyên nhân đó, và với người dạy học thì nó đáng đầu tư.
Nên uống gì khi phải nói cả ngày?
Nước lọc là đủ và tốt nhất. Hạn chế đồ uống có nhiều caffeine và rượu vì chúng làm cơ thể mất nước. Để chai nước trong tầm tay và uống đều đặn chứ đừng chờ khát.
Khi nào cần gặp chuyên gia trị liệu giọng nói?
Khi bạn khàn tiếng tái đi tái lại, giọng mệt nhanh, hoặc bác sĩ tai mũi họng chỉ định. Trị liệu giọng nói giúp sửa cách dùng giọng, là phần mà thuốc không làm được.