Sáng dậy mở miệng ra chỉ có tiếng thều thào. Tệ hơn nữa là hôm nay bạn có lớp phải dạy hoặc cuộc họp phải trình bày. Bài này nói về cách xử lý để không biến một đợt vài ngày thành vấn đề kéo dài nhiều tháng.
Chuyện gì đang xảy ra
Dây thanh phù nề nên không rung được bình thường. Nguyên nhân thường gặp là viêm thanh quản do nhiễm virus, hoặc do bạn đã dùng giọng quá mức hôm trước, hoặc cả hai. Đây là tổn thương cần thời gian chứ không phải thứ có thể ép cho nhanh hồi.
Việc quan trọng nhất: nghỉ giọng
Dây thanh cần được yên. Mỗi lần bạn cố nói, chúng lại va vào nhau trong tình trạng đang phù nề. Nghỉ giọng là biện pháp hiệu quả nhất và cũng khó thực hiện nhất, vì công việc và sinh hoạt vẫn tiếp diễn.
Nói thầm không phải cách nghỉ
Đây là hiểu nhầm rất phổ biến. Nói thầm cũng tạo căng thẳng cho dây thanh, đôi khi còn hơn cả nói nhẹ bình thường. Cách nghỉ đúng là im lặng thật sự, dùng tin nhắn, ghi chú, hoặc ra hiệu.
Nếu bắt buộc phải nói
- Dùng micro hoặc loa nhỏ, kể cả trong phòng nhỏ.
- Nói ngắn gọn, ở âm lượng vừa phải, không cố nói to hơn.
- Giảm tiếng ồn nền để không phải cạnh tranh âm lượng.
- Nghỉ vài phút sau mỗi đoạn nói.
- Chuyển bớt nội dung sang dạng viết.
- Xin hoãn những việc có thể hoãn.
Giữ đủ ẩm
Uống nước từng ngụm nhỏ liên tục, để chai nước trong tầm tay. Giữ phòng đủ ẩm bằng máy tạo ẩm hoặc chậu nước. Hít hơi ấm ẩm từ phòng tắm có hơi nước cũng giúp, nhưng phải cẩn thận nguy cơ bỏng nếu xông bằng nước nóng.
Những việc làm nặng thêm
- Cố nói to, hét, hoặc hát.
- Nói thầm.
- Đằng hắng liên tục.
- Hút thuốc hoặc ở nơi có khói thuốc.
- Rượu bia.
- Ngủ trong phòng điều hoà rất khô.
- Dùng viên ngậm rồi tiếp tục nói nhiều.
Thông mũi trước khi ngủ
Nếu bạn nghẹt mũi và thở bằng miệng cả đêm, dây thanh sẽ khô suốt nhiều giờ. Hỏi dược sĩ về cách làm thông mũi phù hợp. Đây là can thiệp đơn giản mà giúp nhiều cho việc phục hồi.
Về thuốc
Không có thuốc nào lấy lại giọng ngay. Với các sản phẩm giảm khó chịu, hãy hỏi dược sĩ và nói rõ bạn đang dùng thuốc gì khác. Nếu bạn định dùng bất cứ thứ gì để cố làm việc bằng giọng trong ngày hôm đó, hãy cân nhắc lại.
Dự kiến thời gian
Với viêm thanh quản do virus và có nghỉ giọng, giọng thường cải thiện dần trong khoảng một tới hai tuần. Đừng kỳ vọng hồi phục sau một đêm, và cũng đừng hoảng nếu vài ngày đầu chưa thấy khác.
Khi nào cần đi khám ngay
- Khó thở hoặc thở có tiếng rít.
- Khó nuốt nhiều, không nuốt được nước bọt.
- Sốt cao.
- Mất tiếng sau chấn thương vùng cổ.
- Kèm sưng vùng cổ.
- Ở trẻ nhỏ: khàn tiếng kèm thở rít hoặc thở gắng sức.
Điểm cuối rất quan trọng với cha mẹ. Ở trẻ, đường thở nhỏ hơn nên tình trạng phù nề vùng thanh quản có thể diễn tiến nhanh.
Khi nào cần đi khám nhưng không gấp
- Giọng không cải thiện sau hai tuần nghỉ giọng.
- Mất tiếng tái đi tái lại nhiều lần trong năm.
- Giọng thay đổi hẳn và không trở về như cũ.
- Bạn làm nghề dùng giọng và thấy khả năng nói giảm dần.
Nói với nơi làm việc
Nếu công việc của bạn cần nói nhiều, hãy nói thẳng tình trạng và đề nghị điều chỉnh tạm thời: đổi lịch, dùng micro, chuyển sang công việc viết. Đây là yêu cầu chính đáng về sức khoẻ nghề nghiệp, và giọng nói là công cụ lao động của bạn.
Kế hoạch cho những ngày đầu
- Ngày đầu: nói ít nhất có thể, uống nhiều nước, nghỉ ngơi.
- Ngày thứ hai và ba: tiếp tục nghỉ giọng, đánh giá xu hướng.
- Từ ngày thứ tư: nếu đang cải thiện thì tiếp tục, nếu không thì cân nhắc đi khám.
- Sau hai tuần không đỡ: đi khám tai mũi họng.
Sau khi giọng trở lại
Đừng dùng giọng hết công suất ngay. Tăng dần trong vài ngày. Nếu bạn làm nghề dùng giọng, hãy nhân dịp này xem lại thói quen: có dùng micro không, có nghỉ giữa giờ không, có uống đủ nước không.
Tóm lại
Nghỉ giọng là biện pháp hiệu quả nhất, và nói thầm không phải cách nghỉ. Giữ đủ nước và độ ẩm, bỏ đằng hắng, tránh khói thuốc và rượu bia. Dùng micro nếu bắt buộc phải nói. Đi khám ngay nếu kèm khó thở hoặc thở rít, và đi khám nếu không cải thiện sau hai tuần.
Câu hỏi thường gặp
Mất tiếng bao lâu thì hết?
Với viêm thanh quản do virus, giọng thường cải thiện dần trong khoảng một tới hai tuần nếu bạn nghỉ giọng. Nếu không đỡ sau đó, hãy đi khám.
Có thuốc nào lấy lại giọng nhanh không?
Không có cách làm giọng trở lại ngay. Nghỉ giọng và giữ đủ ẩm là yếu tố quyết định. Đừng dùng sản phẩm làm dịu để cố nói tiếp, vì đó là cách làm tổn thương nặng thêm.
Bắt buộc phải nói trong công việc thì làm sao?
Dùng micro hoặc loa nhỏ, nói ở âm lượng vừa phải và ngắn gọn, dùng tin nhắn và ghi chú tối đa, và xin hoãn những việc có thể hoãn. Nói thầm không phải giải pháp.
Khi nào mất tiếng là dấu hiệu cần đi khám ngay?
Khi kèm khó thở, thở có tiếng rít, khó nuốt nhiều, sốt cao, hoặc xảy ra sau chấn thương vùng cổ. Ở trẻ nhỏ, khàn tiếng kèm thở rít cần đưa đi ngay.