Giọng của bạn được tạo ra khi hai dây thanh rung vào nhau rất nhanh khi không khí đi qua. Khi có gì đó làm chúng phù nề, dày lên, hoặc không khép được bình thường, âm thanh phát ra sẽ khác đi. Đó là khàn tiếng.
Những nguyên nhân thường gặp nhất
- Viêm thanh quản cấp do nhiễm virus. Đi kèm cảm lạnh, thường tự hết trong khoảng một tuần tới hai tuần.
- Dùng giọng quá mức. Nói to, nói nhiều giờ, hét trong môi trường ồn.
- Trào ngược dạ dày lên vùng họng thanh quản. Khàn nhiều hơn vào buổi sáng.
- Dị ứng và chảy dịch mũi sau. Kèm hay phải đằng hắng.
- Khói thuốc và không khí ô nhiễm.
- Không khí quá khô.
Phần lớn các nguyên nhân này lành tính và cải thiện khi yếu tố gây ra được xử lý.
Viêm thanh quản do nhiễm virus
Đây là nguyên nhân phổ biến nhất. Bạn bị cảm, ho, và giọng bắt đầu khàn rồi có thể mất hẳn trong vài ngày. Kháng sinh không giúp gì với nhóm này. Việc cần làm là nghỉ giọng, uống đủ nước và giữ không khí đủ ẩm.
Dùng giọng quá mức
Sau một buổi hát karaoke, một trận bóng, hoặc một ngày dạy học liên tục. Giọng mệt dần về cuối ngày và đỡ sau khi nghỉ. Nếu tình trạng này lặp lại thường xuyên mà không được nghỉ, có thể dẫn tới những thay đổi kéo dài ở dây thanh.
Trào ngược
Dấu hiệu gợi ý: khàn nhiều nhất vào buổi sáng, cảm giác vướng ở cổ, hay phải đằng hắng, ho khan kéo dài, mà không sốt và không có triệu chứng cảm lạnh. Nhiều người có biểu hiện chủ yếu ở vùng họng thanh quản mà không hề ợ nóng rõ.
Thuốc đang dùng
Một số thuốc có thể gây khô họng hoặc ảnh hưởng tới giọng. Nếu khàn tiếng xuất hiện sau khi bắt đầu một thuốc mới, hãy nói với bác sĩ. Đừng tự ngưng thuốc nào mà chưa hỏi.
Những nguyên nhân ít gặp hơn nhưng cần loại trừ
Có những nguyên nhân liên quan tới tuyến giáp, tới thần kinh chi phối dây thanh, hoặc tới tổn thương cần được đánh giá. Bạn không cần thuộc danh sách này, chỉ cần nhớ nguyên tắc: khàn tiếng kéo dài nhiều tuần luôn là lý do đi khám.
Mốc thời gian đáng nhớ
Khàn tiếng trong một đợt cảm rồi hết là chuyện bình thường. Khàn tiếng liên tục nhiều tuần mà không cải thiện dù đã nghỉ giọng là lý do đi khám tai mũi họng. Đây là nguyên tắc chung áp dụng cho mọi người.
Nhóm cần đi khám sớm hơn
- Người hút thuốc.
- Người uống rượu nhiều.
- Người có tiền sử ung thư vùng đầu cổ.
- Người vừa phẫu thuật vùng cổ hoặc ngực.
- Người làm việc trong môi trường bụi và hoá chất.
Dấu hiệu đi kèm cần chú ý
- Nuốt vướng hoặc nuốt nghẹn.
- Đau lan lên tai một bên.
- Nổi hạch cổ chắc, không đau, không nhỏ lại.
- Sụt cân không rõ lý do.
- Khạc ra máu.
- Khó thở hoặc thở có tiếng rít.
Nhóm này cần đi khám sớm chứ không chờ đủ số tuần.
Những việc giúp trong đợt khàn tiếng thông thường
- Nghỉ giọng bằng cách nói ít, không nói thầm.
- Uống đủ nước, từng ngụm nhỏ thường xuyên.
- Giữ phòng đủ ẩm, tránh điều hoà quá khô.
- Không hút thuốc và tránh khói thuốc.
- Bỏ thói quen đằng hắng, thay bằng uống một ngụm nước.
- Tránh rượu bia.
- Thông mũi để không phải thở bằng miệng khi ngủ.
Vì sao đằng hắng lại hại
Động tác này khiến hai dây thanh va vào nhau mạnh. Làm liên tục trong ngày giống như đang tự gây chấn thương nhẹ nhiều lần. Đây là thói quen nhỏ mà bỏ được thì giọng cải thiện rõ ở nhiều người.
Đừng cố nói khi giọng đang mất
Đây là sai lầm hay gặp ở người phải làm việc bằng giọng. Cố nói to khi dây thanh đang phù nề có thể dẫn tới tổn thương kéo dài. Nếu công việc bắt buộc, hãy dùng micro và giảm tối đa thời gian nói.
Đừng dùng sản phẩm làm dịu để cố nói tiếp
Viên ngậm hay xịt làm bạn dễ chịu tạm thời nhưng không chữa được phần đang tổn thương. Dùng chúng để tiếp tục nói nhiều là che triệu chứng và làm tình trạng nặng thêm.
Khi nào không phải chờ
Khó thở, thở có tiếng rít, hoặc giọng mất đột ngột kèm khó nuốt là những tình huống cần đi khám ngay. Đặc biệt ở trẻ nhỏ, khàn tiếng kèm thở rít là dấu hiệu cần đưa đi ngay.
Tóm lại
Khàn tiếng phần lớn do viêm thanh quản, dùng giọng quá mức, trào ngược hoặc môi trường, và thường cải thiện khi nghỉ giọng cùng xử lý nguyên nhân. Nhưng khàn liên tục nhiều tuần không đỡ là lý do đi khám tai mũi họng, và người hút thuốc hoặc uống rượu nhiều nên đi sớm hơn.
Câu hỏi thường gặp
Khàn tiếng bao lâu thì phải đi khám?
Nếu khàn liên tục nhiều tuần mà không cải thiện dù đã nghỉ giọng, hãy đi khám tai mũi họng. Với người hút thuốc hoặc uống rượu nhiều thì nên đi sớm hơn.
Vì sao cảm lạnh lại làm khàn tiếng?
Vì phản ứng viêm lan tới vùng thanh quản làm dây thanh phù nề, không rung được bình thường. Đây là nguyên nhân phổ biến nhất và thường tự hết cùng với đợt bệnh.
Nói thầm có giúp dây thanh nghỉ không?
Không. Nói thầm cũng tạo căng thẳng cho dây thanh. Cách nghỉ giọng đúng là hạn chế nói, dùng tin nhắn hoặc ghi chú khi có thể.
Khàn tiếng có phải lúc nào cũng do họng không?
Không. Ngoài các nguyên nhân tại thanh quản, còn có trào ngược, dị ứng, tác dụng phụ của thuốc, và một số vấn đề thần kinh hoặc tuyến giáp. Vì vậy khám để xác định nguyên nhân là cần thiết khi nó kéo dài.