Bị đi bị lại nhiều lần: khi nào cần đánh giá thêm

Có những người năm nào cũng vài đợt đau họng, mỗi đợt lại đi khám, lại uống thuốc, rồi vài tháng sau lặp lại. Câu hỏi đúng lúc này không phải là uống thuốc gì cho dứt, mà là vì sao nó cứ quay lại.

Trước hết: có đúng là tái phát không

Đây là câu hỏi đầu tiên và hay bị bỏ qua. Nhiều trường hợp được gọi là viêm họng tái đi tái lại thực ra là những đợt đau họng do các nguyên nhân khác nhau: có đợt do virus, có đợt do trào ngược, có đợt do dị ứng hay môi trường. Chúng bị gộp chung dưới một cái tên.

Vì vậy việc ghi lại từng đợt rất quan trọng: nó cho phép nhìn ra quy luật.

Ghi lại những gì

• Ngày bắt đầu và ngày hết của mỗi đợt.
• Triệu chứng cụ thể: có sốt không, có ho không, có sổ mũi không.
• Có làm xét nghiệm không và kết quả thế nào.
• Đã dùng thuốc gì, bao lâu thì đỡ.
• Bối cảnh: thời tiết, môi trường làm việc, trong nhà có ai bị không.

Sau vài đợt, bảng này thường tự chỉ ra vấn đề.

Các quy luật hay gặp

• Chỉ bị vào mùa lạnh hoặc giao mùa, gợi ý yếu tố môi trường và virus.
• Bị mỗi khi con đi học về ốm, gợi ý lây trong nhà.
• Nặng vào ngày đi làm và đỡ cuối tuần, gợi ý môi trường làm việc.
• Âm ỉ quanh năm, nặng buổi sáng, gợi ý trào ngược.
• Kèm ngứa mũi ngứa mắt theo mùa, gợi ý dị ứng.

Khi thực sự là các đợt nhiễm khuẩn lặp lại

Có trường hợp xác nhận bằng xét nghiệm nhiều lần trong một khoảng thời gian. Đây là tình huống cần bác sĩ chuyên khoa đánh giá, vì có nhiều hướng lý giải khác nhau và hướng xử lý cũng khác nhau.

Nguồn lây trong gia đình

Nếu cả nhà bị luân phiên, có thể có người mang vi khuẩn mà ít hoặc không có triệu chứng. Đây là tình huống bác sĩ có thể cân nhắc đánh giá thêm. Đừng tự suy đoán và đừng tự cho cả nhà uống thuốc; hãy nói tình hình với bác sĩ.

Yếu tố có thể can thiệp

• Không dùng chung đồ ăn uống trong nhà.
• Bỏ thuốc lá và tránh khói thuốc thụ động.
• Cải thiện độ ẩm phòng ngủ, tránh điều hoà quá khô.
• Điều trị nghẹt mũi và các vấn đề mũi xoang nếu có.
• Kiểm soát trào ngược nếu có dấu hiệu.
• Ngủ đủ, ăn đủ, giảm căng thẳng.
• Dùng bảo hộ nếu làm việc trong môi trường bụi hoá chất.

Nhiều người thấy số đợt giảm rõ chỉ nhờ vài thay đổi trong danh sách này.

Về chuyện cắt amidan

Đây là câu hỏi mà nhiều người đặt ra khi bị lại nhiều lần. Quyết định thuộc về bác sĩ chuyên khoa, dựa trên số đợt được ghi nhận, mức độ nặng, ảnh hưởng tới sinh hoạt và học tập, cùng các yếu tố khác. Không phải cứ hay viêm họng là nên cắt, và cũng không phải cứ cắt là hết đau họng vĩnh viễn.

Nếu đây là điều bạn đang cân nhắc, hãy mang bảng ghi các đợt tới buổi khám. Đó chính là dữ liệu bác sĩ cần.

Đừng tự uống kháng sinh phòng ngừa

Một số người giữ sẵn thuốc và uống ngay khi thấy rát họng để chặn đầu. Đây là cách làm gây hại: phần lớn các đợt là do virus nên uống vô ích, và việc này làm tăng nguy cơ kháng thuốc cũng như che mờ bức tranh khiến bác sĩ khó đánh giá.

Với trẻ hay bị

Trẻ ở tuổi đi học tiếp xúc nhiều nên số đợt nhiễm hô hấp mỗi năm thường cao hơn người lớn, và điều đó không tự động có nghĩa là miễn dịch kém. Hãy ghi lại, nói với bác sĩ nhi, và chú ý các dấu hiệu khác như chậm tăng cân, mệt nhiều, hoặc nhiễm trùng ở nhiều nơi khác.

Khi nào cần đánh giá sâu hơn

• Số đợt nhiều bất thường so với những năm trước.
• Mỗi đợt đều nặng và kéo dài.
• Kèm nhiễm trùng ở các cơ quan khác.
• Sụt cân, mệt kéo dài, sốt không rõ nguyên nhân.
• Ảnh hưởng rõ tới công việc hoặc việc học.

Những câu nên hỏi bác sĩ

• Với bảng ghi này, bác sĩ thấy có quy luật gì không ạ.
• Có cần đánh giá thêm nguyên nhân nào không ạ.
• Em nên thay đổi gì trong sinh hoạt và môi trường ạ.
• Trường hợp của em có cần khám chuyên khoa không ạ.

Tóm lại

Trước khi hỏi uống gì cho dứt, hãy ghi lại các đợt để xem có đúng là cùng một nguyên nhân không. Nhiều trường hợp là các nguyên nhân khác nhau bị gộp tên. Can thiệp vào môi trường, mũi xoang, trào ngược và thói quen dùng chung trong nhà thường giảm số đợt rõ rệt. Và đừng tự uống kháng sinh để chặn đầu.

Câu hỏi thường gặp