Bữa cơm Việt gắn với sự chung đụng: cùng chấm một bát nước mắm, gắp cho nhau bằng đũa đang ăn, húp chung bát canh. Đây là nét văn hoá ấm áp, và cũng là lý do một người trong nhà ốm thì cả nhà thường ốm theo.
Đường lây trong bữa ăn
Nước bọt mang theo tác nhân gây bệnh. Khi đũa đang ăn chạm vào món chung, hoặc khi nhiều người chấm chung một bát, chúng được truyền qua lại. Với các bệnh hô hấp và tiêu hoá, đây là đường lây rất hiệu quả.
Không cần bỏ thói quen, chỉ cần điều chỉnh
Đây là điểm quan trọng. Mục tiêu không phải là mỗi người ăn một mâm. Vài thay đổi nhỏ giữ được toàn bộ không khí bữa ăn:
- Đặt một thìa hoặc đũa riêng trong mỗi món để gắp.
- Chia nước chấm ra bát nhỏ cho từng người.
- Múc canh ra bát riêng thay vì húp chung.
- Không dùng đũa đang ăn để gắp cho người khác.
- Không uống chung chai nước hay cốc.
Năm điều chỉnh này mất vài giây mỗi bữa và không làm mất đi sự gần gũi.
Gắp cho nhau
Đây là cử chỉ thể hiện quan tâm và khó bỏ. Giải pháp đơn giản: dùng đũa chung hoặc trở đầu đũa. Cử chỉ vẫn nguyên vẹn, chỉ khác cách thực hiện.
Khi nào cần nghiêm ngặt hơn
- Trong nhà có người đang ốm.
- Có trẻ dưới một tuổi.
- Có người cao tuổi.
- Có phụ nữ mang thai.
- Có người đang dùng thuốc ức chế miễn dịch hoặc đang điều trị bệnh nặng.
Với các nhóm này, việc tách riêng trong bữa ăn đáng làm hơn nhiều, và nên duy trì chứ không chỉ khi có người ốm.
Mớm cơm cho trẻ
Đây là thói quen nên bỏ hẳn. Nó truyền trực tiếp vi khuẩn từ miệng người lớn sang trẻ, và trẻ nhỏ có sức đề kháng chưa hoàn chỉnh. Nếu cần làm mềm thức ăn, hãy dùng dụng cụ thay vì miệng.
Thổi nguội thức ăn cho trẻ
Cũng tương tự, việc thổi trực tiếp vào thìa thức ăn của trẻ đưa giọt bắn từ miệng người lớn vào đồ ăn. Hãy quạt nhẹ, khuấy cho nguội, hoặc để riêng một lúc.
Hôn trẻ nhỏ
Tránh hôn vào miệng trẻ. Và nếu bạn đang ốm, đang có tổn thương ở miệng, hoặc vừa ho sốt, hãy tránh hôn trẻ nhỏ hoàn toàn trong những ngày đó. Điều này đặc biệt quan trọng với trẻ sơ sinh.
Chai nước và ống hút
Trẻ đi học rất hay uống chung chai nước với bạn. Hãy cho con mang chai riêng có tên và dặn con không uống chung. Đây là một trong những đường lây nhanh nhất trong lớp học.
Đồ dùng cá nhân khác
- Bàn chải đánh răng, không để chung cốc trong giai đoạn có người ốm.
- Khăn mặt riêng cho từng người.
- Không dùng chung son môi.
- Không dùng chung ống hút.
Khi trong nhà có người ốm
- Người bệnh ăn bằng bộ đồ ăn riêng trong những ngày có triệu chứng.
- Rửa bát bằng nước nóng nếu có thể.
- Không ăn phần thức ăn thừa của người bệnh.
- Người bệnh ăn trước hoặc sau, hoặc ngồi cách xa hơn một chút.
- Lau mặt bàn sau bữa ăn.
Nói chuyện với người lớn tuổi trong nhà
Đây thường là phần khó nhất, vì cách ăn chung đã là thói quen nhiều chục năm. Hãy đặt vấn đề là bảo vệ cháu nhỏ và bảo vệ chính ông bà, thay vì nói rằng cách cũ mất vệ sinh. Bắt đầu bằng một thay đổi nhỏ và giữ đều đặn.
Làm gương thay vì nhắc nhở
Đặt sẵn thìa chung vào các món trước khi mọi người ngồi vào, chia sẵn nước chấm ra bát nhỏ. Khi mọi thứ đã bày ra như vậy, không ai phải nhắc ai và thói quen hình thành dần.
Ở nhà hàng và tiệc tùng
Yêu cầu thêm thìa chung và bát nước chấm riêng là việc bình thường và phần lớn nơi đều sẵn sàng. Bạn không cần giải thích lý do.
Đừng biến bữa ăn thành nơi căng thẳng
Mục tiêu là giảm lây, không phải tạo ra bầu không khí kiểm soát. Hãy làm những điều chỉnh nhỏ một cách tự nhiên và đừng nhắc nhở liên tục. Bữa ăn vui vẻ cũng là một phần của sức khoẻ gia đình.
Tóm lại
Thêm thìa chung vào mỗi món, chia nước chấm ra bát nhỏ, không dùng đũa đang ăn để gắp cho nhau, không uống chung chai. Bỏ hẳn việc mớm cơm và thổi nguội trực tiếp cho trẻ. Nghiêm ngặt hơn khi trong nhà có người ốm, trẻ nhỏ hoặc người cao tuổi.
Câu hỏi thường gặp
Có nhất thiết phải bỏ hẳn thói quen dùng chung không?
Không cần bỏ hẳn. Chỉ cần vài điều chỉnh nhỏ như dùng thìa đũa riêng để gắp, chia nước chấm ra bát nhỏ, và không uống chung chai. Không khí bữa ăn vẫn giữ nguyên.
Khi nào cần nghiêm ngặt hơn?
Khi trong nhà có người đang ốm, có trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai, hoặc người có bệnh nền. Với các nhóm này thì việc tách riêng đáng làm hơn nhiều.
Hôn và mớm cơm cho trẻ có sao không?
Mớm cơm là thói quen nên bỏ vì truyền trực tiếp vi khuẩn từ miệng người lớn sang trẻ. Với việc hôn trẻ nhỏ, hãy tránh hôn vào miệng và tránh hoàn toàn khi bạn đang ốm hoặc có tổn thương ở miệng.
Giải thích thế nào với người lớn tuổi trong nhà?
Hãy đặt vấn đề là bảo vệ trẻ nhỏ và bảo vệ chính ông bà, thay vì nói rằng cách cũ mất vệ sinh. Bắt đầu bằng một thay đổi nhỏ như thêm một chiếc thìa chung.