Khi được kê kháng sinh, phần lớn người chỉ nghe dặn uống đủ đợt rồi về. Ít ai được nói trước về tác dụng phụ. Kết quả là gặp chuyện thì hoặc hoảng và tự ngừng, hoặc cố chịu một dấu hiệu lẽ ra phải đi khám ngay.
Ba nhóm cần phân biệt
- Khó chịu thường gặp. Phiền nhưng không nguy hiểm, thường tự hết sau khi kết thúc đợt.
- Cần báo bác sĩ. Nên hỏi ý kiến để cân nhắc đổi thuốc hoặc xử lý thêm.
- Phải ngừng và đi khám ngay. Dấu hiệu dị ứng nặng hoặc phản ứng nghiêm trọng.
Nhóm khó chịu thường gặp
- Buồn nôn nhẹ.
- Đầy bụng, khó tiêu.
- Phân lỏng hơn bình thường.
- Miệng đắng, vị lạ.
- Mệt nhẹ.
Với nhóm này, hãy hỏi dược sĩ cách giảm bớt, ví dụ về thời điểm uống so với bữa ăn. Đừng tự ngừng thuốc chỉ vì khó chịu ở mức chịu được.
Nhóm cần báo bác sĩ
- Tiêu chảy nhiều lần trong ngày, kéo dài.
- Nôn tới mức không giữ được thuốc.
- Nổi ban trên da, dù chưa lan rộng.
- Ngứa nhiều.
- Đau bụng nhiều.
- Nấm miệng hoặc nấm vùng kín xuất hiện.
- Chóng mặt, đau đầu nhiều.
Hãy liên hệ để được hướng dẫn thay vì tự quyết. Có trường hợp chỉ cần điều chỉnh cách uống, có trường hợp cần đổi thuốc.
Nhóm phải ngừng và đi khám ngay
- Nổi mề đay lan nhanh khắp người.
- Sưng môi, lưỡi, mặt, mí mắt.
- Khó thở, thở khò khè, cảm giác nghẹn ở cổ.
- Choáng váng, vã mồ hôi, tim đập nhanh.
- Ban đỏ lan rộng kèm bong da hoặc loét ở miệng mắt.
- Sốt cao xuất hiện mới sau vài ngày uống thuốc.
Đây là tình huống cấp cứu. Ngừng thuốc, tới cơ sở y tế ngay, và mang theo vỏ hộp để bác sĩ biết chính xác bạn đã dùng gì.
Tiêu chảy do kháng sinh
Là tác dụng phụ phổ biến vì thuốc ảnh hưởng tới hệ vi sinh trong ruột. Phần lớn ở mức nhẹ và tự hết. Nhưng nếu tiêu chảy nhiều lần, kéo dài, có máu, hoặc kèm sốt và đau bụng nhiều, hãy đi khám ngay vì đây có thể là tình trạng cần xử lý riêng.
Về men vi sinh
Nhiều người tự mua uống kèm. Hãy hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ, vì còn phụ thuộc vào loại thuốc bạn đang dùng và cần lưu ý về thời điểm uống. Đừng tự quyết định.
Cách uống để đỡ khó chịu
Mỗi loại có hướng dẫn riêng về việc uống lúc no hay đói, và về những thứ cần tránh dùng cùng. Đọc tờ hướng dẫn và hỏi dược sĩ. Uống sai cách có thể vừa gây khó chịu vừa làm giảm hiệu quả.
Những thứ cần hỏi về tương tác
- Các thuốc khác bạn đang dùng, kể cả thuốc bổ.
- Sữa và các sản phẩm từ sữa, với một số loại thuốc.
- Rượu bia.
- Thuốc tránh thai, với một số trường hợp.
- Ánh nắng, vì một số thuốc làm da nhạy cảm hơn.
Hãy hỏi cụ thể cho loại thuốc bạn được kê, đừng suy từ kinh nghiệm với thuốc khác.
Ghi lại nếu bạn từng dị ứng
Đây là việc quan trọng bậc nhất mà rất nhiều người bỏ qua. Ghi tên thuốc đã gây dị ứng, biểu hiện ra sao, vào năm nào, và lưu vào ghi chú điện thoại. Nói ra mỗi lần đi khám, kể cả khám vì việc khác.
Câu em có bị dị ứng thuốc gì đó mà không nhớ tên không giúp được bác sĩ.
Đừng tự ngừng vì đã thấy khỏe
Đây là lý do khác với tác dụng phụ nhưng cùng dẫn tới một hành động sai. Hết triệu chứng không có nghĩa là đã đạt mục tiêu điều trị. Hãy uống đủ đợt và hỏi bác sĩ nếu bạn muốn dừng vì bất kỳ lý do gì.
Khi bạn không giữ được thuốc vì nôn
Hãy báo bác sĩ. Có thể cần đổi sang dạng bào chế khác hoặc loại khác. Đừng tự uống bù liều đã nôn ra mà chưa hỏi.
Với trẻ em
Trẻ hay bị rối loạn tiêu hoá khi dùng kháng sinh, và cha mẹ dễ hoảng. Hãy hỏi bác sĩ nhi trước về những gì có thể xảy ra và khi nào cần báo lại. Ghi lại từng liều đã cho để không nhầm khi nhiều người cùng chăm.
Với người cao tuổi dùng nhiều thuốc
Nhóm này có nguy cơ tương tác cao hơn. Hãy mang toàn bộ danh sách thuốc đang dùng khi đi khám, hoặc chụp ảnh các hộp. Đừng để bác sĩ phải dựa vào trí nhớ của người bệnh.
Giữ vỏ hộp trong suốt đợt điều trị
Nếu có vấn đề, thông tin trên vỏ là thứ bác sĩ cần: tên hoạt chất, hàm lượng, số lô, hạn dùng. Đừng bóc hết vỉ rồi vứt vỏ ngay từ ngày đầu.
Tóm lại
Phân biệt ba nhóm: khó chịu chịu được thì hỏi cách giảm bớt, bất thường thì báo bác sĩ, dấu hiệu dị ứng nặng thì ngừng và đi khám ngay. Đừng tự ngừng vì đã thấy khoẻ, hỏi kỹ về tương tác, và ghi lại mọi lần dị ứng để dùng cho cả đời.
Câu hỏi thường gặp
Bị tiêu chảy khi uống kháng sinh thì có phải ngừng không?
Đừng tự ngừng. Hãy báo bác sĩ hoặc hỏi dược sĩ để được hướng dẫn. Nếu tiêu chảy nặng, kéo dài, có máu hoặc kèm sốt và đau bụng nhiều, hãy đi khám ngay.
Dấu hiệu dị ứng nào cần ngừng thuốc ngay?
Nổi mề đay lan nhanh, sưng môi lưỡi mặt, khó thở, choáng váng, hoặc ban đỏ lan rộng kèm bong da. Ngừng và tới cơ sở y tế ngay, mang theo vỏ thuốc.
Có nên uống men vi sinh cùng kháng sinh không?
Hãy hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ, vì còn phụ thuộc vào loại thuốc bạn dùng và thời điểm uống. Đừng tự mua rồi uống cùng lúc mà chưa hỏi.
Từng dị ứng một loại thì có dị ứng loại khác không?
Không nhất thiết, nhưng bác sĩ cần biết để tránh các loại có liên quan. Hãy ghi lại tên thuốc đã gây dị ứng và nói ra mỗi lần đi khám.