Không có nhóm thuốc nào bị hiểu nhầm nhiều như kháng sinh. Người ta coi nó là thuốc chữa bệnh nặng, thuốc cho nhanh khỏi, thuốc phòng cho chắc. Thực tế nó có một công dụng khá hẹp, và hiểu đúng công dụng đó giải quyết gần hết các tranh cãi.
Kháng sinh tác động lên cái gì
Lên vi khuẩn. Đó là toàn bộ. Nó không tác động lên virus, không phải thuốc giảm đau, không phải thuốc hạ sốt, và không phải thuốc tăng sức đề kháng.
Vì sao điều này quan trọng với đau họng
Vì phần lớn các trường hợp đau họng là do virus. Với những trường hợp đó, uống kháng sinh không rút ngắn được ngày nào. Bạn vẫn đau đúng số ngày như khi không uống, nhưng thêm nguy cơ tác dụng phụ.
Vì sao nhiều người vẫn tin nó giúp
Vì thời điểm trùng nhau. Người ta thường đi mua thuốc vào ngày đau nhất, tức là quanh đỉnh điểm của bệnh. Vài ngày sau bệnh tự thuyên giảm theo diễn biến tự nhiên, và kháng sinh được ghi công.
Đây là một trong những ngộ nhận bền nhất trong y tế thường ngày, và nó khó gỡ vì trải nghiệm cá nhân có vẻ rất thuyết phục.
Những việc kháng sinh không làm
- Không hạ sốt.
- Không giảm đau.
- Không trị ho do virus.
- Không tăng đề kháng.
- Không phòng bệnh cho người chưa mắc.
- Không rút ngắn cảm lạnh hay cúm.
Khi nào nó thật sự cần
Khi bác sĩ khám và xác định nguyên nhân là vi khuẩn thuộc nhóm có chỉ định điều trị. Với đau họng, nhóm điển hình là viêm họng do liên cầu, và ở đó mục tiêu điều trị chủ yếu là phòng biến chứng chứ không chỉ là giảm đau.
Vì sao phải khám mới biết
Vì các nguyên nhân khác nhau có thể trông rất giống nhau khi nhìn họng. Bác sĩ đánh giá tổ hợp triệu chứng, thăm khám, và khi cần thì làm xét nghiệm. Không ai tự làm được điều đó tại nhà.
Cái giá của việc dùng khi không cần
- Tác dụng phụ: rối loạn tiêu hoá, dị ứng, và những tác dụng nặng hơn ở một số người.
- Ảnh hưởng tới hệ vi sinh trong đường ruột.
- Góp phần làm vi khuẩn kháng thuốc.
- Tốn tiền cho thứ không có tác dụng.
- Che mờ bức tranh, khiến bác sĩ khó đánh giá khi bạn đi khám sau đó.
Điểm cuối ít ai nghĩ tới
Nếu bạn đã tự uống vài ngày rồi mới đi khám, kết quả xét nghiệm có thể bị ảnh hưởng và triệu chứng đã thay đổi. Bác sĩ sẽ khó xác định nguyên nhân hơn. Vì vậy nếu định đi khám, hãy đi trước khi tự dùng thuốc.
Kháng sinh phổ rộng không phải là mạnh hơn theo nghĩa tốt hơn
Nhiều người nghĩ loại nào tác động tới nhiều vi khuẩn hơn thì tốt hơn. Thực tế việc chọn loại phù hợp với nguyên nhân cụ thể mới là điều quan trọng, và dùng loại phổ rộng khi không cần sẽ ảnh hưởng tới nhiều vi khuẩn có ích và thúc đẩy kháng thuốc.
Không có loại kháng sinh nào dành cho đau họng nói chung
Đây là cách nghĩ sai phổ biến ở quầy thuốc: có thuốc cho đau họng. Không có. Có thuốc phù hợp với một nguyên nhân cụ thể, và việc xác định nguyên nhân là bước không thể bỏ qua.
Cũng đừng đi thái cực ngược lại
Hiểu về lạm dụng kháng sinh khiến một số người từ chối uống ngay cả khi bác sĩ đã kê. Đó cũng là sai lầm. Khi đã có căn cứ, việc điều trị có ý nghĩa thật, đặc biệt trong việc phòng biến chứng.
Uống đủ đợt khi đã được kê
Ngưng khi vừa thấy đỡ là thói quen phổ biến và gây hại. Mục tiêu điều trị không chỉ là hết triệu chứng. Hãy uống đủ theo chỉ định và hỏi bác sĩ nếu bạn gặp tác dụng phụ, thay vì tự dừng.
Câu hỏi nên hỏi bác sĩ
- Trường hợp của em có cần kháng sinh không ạ, vì sao.
- Nếu không cần thì em nên làm gì để đỡ khó chịu ạ.
- Dùng mấy ngày mà không đỡ thì em quay lại khi nào ạ.
- Dấu hiệu nào thì phải quay lại ngay ạ.
Bốn câu này biến buổi khám thành cuộc trao đổi thay vì chỉ nhận một tờ đơn.
Khi bạn muốn được kê mà bác sĩ nói không cần
Đây là tình huống hay gặp và dễ gây khó chịu. Hãy hỏi lý do và nghe cho hết. Một bác sĩ nói không với kháng sinh khi không cần là bác sĩ đang làm đúng chuyên môn, và điều đó bảo vệ bạn nhiều hơn là một tờ đơn dày.
Đừng đi tìm nơi khác chịu kê
Nếu không hài lòng, hãy hỏi thêm hoặc xin ý kiến thứ hai một cách đàng hoàng. Việc đi tìm cho tới khi có người chịu kê là cách tự chọn lấy phương án tệ nhất cho chính mình.
Với trẻ em
Trẻ bị đau họng rất thường xuyên, và phần lớn là do virus. Hãy đưa con đi khám thay vì tự mua thuốc theo đơn cũ hoặc theo lời mách. Liều ở trẻ tính theo cân nặng, và việc dùng sai có hậu quả thật.
Tóm lại
Kháng sinh chỉ tác động lên vi khuẩn, không giảm đau, không hạ sốt, không giúp với đau họng do virus. Cảm giác nó làm bạn khỏi nhanh thường là trùng hợp về thời gian. Hãy đi khám để biết mình có cần hay không, đừng tự mua, nhưng cũng đừng từ chối khi bác sĩ đã có căn cứ.
Câu hỏi thường gặp
Kháng sinh có làm hạ sốt và giảm đau không?
Không trực tiếp. Kháng sinh tác động lên vi khuẩn. Việc hạ sốt và giảm đau là do các thuốc khác hoặc do bệnh tự thuyên giảm. Nhiều người nhầm hai việc này vì chúng xảy ra cùng lúc.
Uống kháng sinh cho nhanh khỏi có được không?
Không. Nếu nguyên nhân là virus thì nó không rút ngắn được ngày nào, trong khi vẫn gây tác dụng phụ và góp phần vào kháng thuốc.
Vì sao lần trước uống thấy khỏi nhanh?
Rất có thể bệnh tự thuyên giảm đúng vào thời điểm đó, vì phần lớn đau họng tự hết trong khoảng một tuần. Trùng hợp về thời gian là lý do khiến niềm tin này rất bền.
Vậy khi nào kháng sinh thật sự cần?
Khi bác sĩ khám và xác định nguyên nhân là vi khuẩn phù hợp với chỉ định. Đó là lý do việc đi khám quan trọng hơn việc tự đoán.