Nhiệt kế là vật khiến cha mẹ lo lắng nhất trong nhà. Nhưng con số nó hiển thị không phải thứ quan trọng nhất khi con ốm, và hiểu điều đó giúp bạn theo dõi đúng chỗ.
Sốt là gì
Sốt là phản ứng của cơ thể khi chống lại nhiễm trùng, không phải bản thân bệnh. Nó là dấu hiệu cho thấy hệ miễn dịch đang hoạt động. Mục tiêu của việc hạ sốt không phải là đưa con số về bình thường bằng mọi giá mà là làm con dễ chịu hơn.
Thứ quan trọng hơn con số
- Mức tỉnh táo: con có nhìn theo, có phản ứng, có chơi không.
- Cách thở: có nhanh, có gắng sức, có tiếng bất thường không.
- Khả năng uống: con có uống được không, tiểu có bình thường không.
- Da: có nổi ban không, ban có mất khi ấn không.
Một trẻ sốt cao mà vẫn chơi và vẫn uống thường ít đáng lo hơn một trẻ sốt vừa mà li bì.
Đo cho đúng
Dùng một loại nhiệt kế và một vị trí đo nhất quán, vì các vị trí khác nhau cho kết quả khác nhau. Làm theo hướng dẫn của nhà sản xuất, và hỏi bác sĩ nhi về vị trí phù hợp với tuổi của con. Ghi lại cả giờ đo, vì nhiệt độ thay đổi trong ngày.
Ghi chép
Ghi nhiệt độ kèm giờ, thuốc đã cho kèm giờ và liều, lượng uống được, số lần tiểu, và tình trạng chung. Bảng này rất quan trọng khi nhiều người cùng chăm con, vì nó tránh việc cho thuốc trùng.
Làm gì để con dễ chịu
- Mặc đồ thoáng, không ủ kín.
- Phòng thoáng, không quá nóng cũng không quá lạnh.
- Lau người bằng nước ấm nếu con thấy dễ chịu.
- Cho uống nước thường xuyên.
- Để con nghỉ ngơi, không ép con nằm yên nếu con muốn chơi nhẹ.
Những việc không nên làm
- Lau người bằng rượu hoặc cồn.
- Chườm nước đá hoặc tắm nước lạnh.
- Ủ kín nhiều lớp quần áo và chăn.
- Cạo gió, chích lể.
- Tự dùng thuốc của người lớn bẻ nhỏ.
- Cho hai loại thuốc hạ sốt cùng lúc mà chưa hỏi bác sĩ.
Lau bằng rượu có thể gây ngộ độc qua da trẻ. Nước đá gây run, và run lại làm tăng thân nhiệt.
Về thuốc hạ sốt
Liều tính theo cân nặng của con. Hãy hỏi bác sĩ nhi hoặc dược sĩ về loại và cách dùng, nói rõ tuổi và cân nặng mới nhất. Ghi lại từng liều đã cho kèm giờ để tránh cho trùng khi nhiều người cùng chăm.
Mục tiêu là làm con dễ chịu, không phải đưa nhiệt độ về một con số cụ thể. Nếu con vẫn sốt nhưng chơi được và uống được, đó là dấu hiệu tốt.
Cơn co giật do sốt
Một số trẻ có cơn co giật khi sốt. Nếu xảy ra, hãy đặt con nằm nghiêng ở nơi an toàn, dọn vật cứng xung quanh, không nhét bất cứ thứ gì vào miệng, không giữ chặt tay chân, và ghi nhớ cơn kéo dài bao lâu. Sau cơn, đưa con đi khám.
Với cơn đầu tiên trong đời, cơn kéo dài, hoặc nhiều cơn liên tiếp mà giữa các cơn con không tỉnh lại, hãy gọi cấp cứu.
Dấu hiệu phải đưa đi ngay
- Trẻ dưới ba tháng có sốt.
- Li bì, khó đánh thức.
- Co giật.
- Nổi ban không mất khi ấn.
- Cổ cứng, sợ ánh sáng, đau đầu dữ dội.
- Thở nhanh, thở gắng sức, môi tím.
- Không uống được, tiểu rất ít.
- Chảy nước dãi vì không nuốt được.
Dấu hiệu cần đi khám trong ngày
- Sốt kéo dài nhiều ngày không giảm.
- Sốt trở lại sau khi đã hết vài ngày.
- Con có bệnh nền.
- Bạn thấy con khác thường mà không giải thích được.
Những hiểu nhầm phổ biến
- Sốt càng cao thì bệnh càng nặng. Không đúng, mức nhiệt không tỉ lệ thẳng với độ nặng.
- Phải hạ sốt về bình thường mới an tâm. Mục tiêu là con dễ chịu, không phải con số.
- Tay chân lạnh mà trán nóng là nguy hiểm. Đây là hiện tượng thường gặp ở giai đoạn đầu cơn sốt.
- Sốt làm hại não. Sốt do nhiễm trùng thông thường không gây tổn thương não.
Khi đi khám
Mang theo bảng ghi nhiệt độ và thuốc đã cho, sổ tiêm chủng, danh sách thuốc con đang dùng, và cân nặng mới nhất. Kể theo thứ tự thời gian: bắt đầu khi nào, diễn biến ra sao, đã làm gì.
Tóm lại
Theo dõi mức tỉnh táo, cách thở và khả năng uống quan trọng hơn theo dõi con số. Đo nhất quán và ghi chép kèm giờ. Không lau rượu, không chườm đá, không ủ kín. Hỏi bác sĩ về thuốc hạ sốt theo cân nặng, và thuộc danh sách dấu hiệu phải đưa đi ngay.
Câu hỏi thường gặp
Sốt bao nhiêu độ thì phải đi khám?
Con số không quan trọng bằng tình trạng chung. Trẻ sốt cao mà vẫn chơi, vẫn uống khác hẳn trẻ sốt vừa mà li bì. Riêng trẻ dưới ba tháng thì sốt là lý do đi khám ngay.
Có nên dùng rượu hay nước đá để hạ sốt không?
Không. Lau bằng rượu có thể gây ngộ độc qua da, và nước đá gây run làm tăng thân nhiệt. Hãy lau bằng nước ấm và hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về thuốc hạ sốt phù hợp với cân nặng của con.
Trẻ sốt cao có bị co giật không?
Một số trẻ có cơn co giật khi sốt, và điều đó liên quan tới cơ địa nhiều hơn là tới mức nhiệt độ. Nếu con co giật, hãy đặt con nằm nghiêng, không nhét gì vào miệng, và đưa đi khám.
Nên đo nhiệt độ ở đâu?
Dùng một loại nhiệt kế và một vị trí đo nhất quán để so sánh được giữa các lần. Hãy hỏi bác sĩ nhi về vị trí phù hợp với tuổi của con và làm theo hướng dẫn của nhà sản xuất.